ashna1

الگوی لرزه خیزی در جهان

براساس نظریه زمین ساخت صفحه ای باید انتظار داشت که توزیع زمین‌لرزه‌ها در جهان تصادفی نباشد و در منطقه‌هایی که محل رها شدن انرژی است متمرکز باشند. با مشخص کردن مرکز زمین‌لرزه‌های به وقوع پیوسته در جهان بر روی نقشه ای که مرز این صفحه‌ها را نشان می دهد می توان تصویری از الگوی لرزه خیزی جهان به دست آورد(شکل ۲۲). از بر هم قرار گرفتن مرز صفحه‌ها و محل وقوع زمین‌لرزه‌ها در سطح جهان مشخص می شود که بیش از ۸۰% زمین‌لرزه‌ها در کمربندهای نسبتا باریکی در امتداد دراز گودالها یا محل فرورانش صفحه‌ها، پشته‌ها و یا محل سایش صفحه‌ها روی می دهد. وارسی دقیق تر ویژگی زمین‌لرزه‌ها در هر یک از این مناطق نشان می دهد که بسته به نوع صفحه‌ها( اقیانوسی یا قاره ای) و چگونگی حرکت آنها نسبت به یکدیگر( واگرا، همگرا وسایش)، ویژگی زمین‌لرزه‌هایی که به وقوع می پیوندد متفاوت می باشد. این ویژگیها در جدول ۲ آورده شده اند. نگاهی دقیقتر به نقشه شکل ۲۲ مشخص می سازد که علاوه بر زمین‌لرزه‌هایی که در مرز صفحه‌ها متمرکز شده اند، تعداد قابل توجهی از زمین‌لرزه‌ها نیز در درون صفحه‌ها و دور از مرز صفحه‌ها اتفاق می افتند. این زمین‌لرزه‌ها به عنوان زمین‌لرزه‌های درون صفحه ای در پاره ای از مناطق جهان نقش مهمی در شکل دادن به الگوی لرزه خیزی به عهده دارند. البته با نظریه زمین ساخت صفحه ای همیشه نمی توان تصویر مناسبی از وقوع این زمین‌لرزه‌ها را ارئه داد، در این موارد از سایر نظریه‌های معتبر می توان استفاده کرد. یکی از این نظریه‌ها، پس از وقوع زمین‌لرزه ۱۹۰۶ سانفرانسیسکو و آثار به جای مانده از آن مطرح شد. این نظریه را می توان در پنج بند به صورت زیر بیان کرد:

  • ترک خوردن سنگها که باعث زمین‌لرزه‌های زمینساختی می شود، نتیجه وارد آمدن نیروهایی بیش از توان سنگها است.
  • ابجایی در سنگها به هنگام ظهور ترکها ناگهان ایجاد نمی شود، بلکه حداکثر جابجایی طی مدتی کم و بیش طولانی و به تدریج ایجاد خواهد شد.
  • تنها انتقالی که به هنگام وقوع زمین‌لرزه ایجاد می شود، باز پس زدنهای ناگهانی دو طرف ترکها در راستای رها ساختن نیروها است. این جابجایی تا چند کیلومتری گسترش پیدا می کند.
  • ارتعاشهای زمین‌لرزه از سطح این ترکها آغاز می شود.
  • درست پیش از آغاز گسیختگی در سنگها، انرژی که توسط رویداد رها خواهد شد درسنگ ذخیره شده است.

با استفاده از این نظریه و سایر نظریه‌ها معتبر می توانیم رویداد زمین‌لرزه‌ها در نقاطی دور از محل برخورد صفحه‌های سنگ کره را توجیه کنیم.

ashna22

شکل (۲۲):مرز صفحه‌هی تکتونیکی انطباق خوبی را با مرکز بیشتر زمین‌لرزه‌ها نشان می دهد.

قاره ای –قاره ای اقیانوسی- قاره ای اقیانوسی- اقیانوسی نوع صفحه‌ها
زمین‌لرزه‌های کم‌عمق در کمربندهای پهن آتشفشانها پشته. زمین‌لرزه‌های کم عمق در کمربندهای باریک.
گدازه‌های زیر دریایی
واگرا(کششی)
رشته کوههای جوان. زمین‌لرزه‌های کم‌عمق به‌همراه یا فاقد زمین‌لرزه‌های متوسط عمق. بدون آتشفشان همراه شکست در سطح دراز گودال اقیانوسی و رشته کوههای جوان. زمین‌لرزه‌های کم و متوسط عمق به همراه یا فاقد زمین‌لرزه‌های عمیق در کمربندهای پهن. آتشفشانها. دراز گودال اقیانوسی و جزیره‌های آتشفشانی کمانی. زمین‌لرزه‌های کم عمق تا عمیق در کمربندهای پهن آتشفشانها همگرا(فشاری)
زمین‌لرزه‌های کم عمق در مناطق وسیع. منطقه شکستگی پشته‌ها و دره‌ها. زمین‌لرزه‌های کم عمق در کمربندهای باریک. سایشی(نه کششی و نه فشاری)