پروژه‏ های شاخص فناوری

عنوان: ارزیابی مدیریت بحران در سطح محلی و ارائه راهکارهای اجرایی

شرح مختصر پروژه: این طرح به منظور ارتقای وضعیت مدیریت بحران کشور با استفاده از وام بانک جهانی و برای وزارت کشور به انجام رسید. سه پروژه در قالب این طرح تعریف گردیدند که عبارت بودند از شناخت و ارزیابی نظام مدیریت بحران کشور؛ ارزیابی مدیریت بحران در زلزله های منجیل، آوج، بم و سیلاخور؛ و ارائه راهکارهای اجرایی به منظور بهبود وضعیت مدیریت بحران با استفاده از تجارب جهانی.

دلیل اهمیت پروژه: ارتقای وضعیت مدیریت بحران کشور در برابر سوانح طبیعی بعنوان یکی از اولویتهای نظام در سند چشم انداز و سیاستهای کلی مطرح شده است. این طرح نیز با توجه به این سیاستها و در نظر گرفتن وضعیت موجود برای ارائه روشهای کاربردی کاهش ریسک و بهبود مدیریت بحران زلزله به انجام رسیده است و راهکارهای اجرایی در قالب طرحهای دارای زمانبندی و شرح خدمات به وزارت کشور ارائه شده است تا در برنامه ریزی سازمان مدیریت بحران کشور مورد استفاده قرار گیرد.

عنوان پروژه: تعیین ضرایب بزرگ‌نمایی ساختگاه و استخراج توابع شکنندگی و روابط برآورد تلفات انسانی در اثر زلزله برای ساختمان‌ها در شهر تهران

شرح مختصر پروژه: دستاوردها و نتایج این تحقیق عبارتند از تهیه پایگاه داده بروز از داده های جمعیتی و ساختمان¬های موجود در شهر تهران در محیط GIS با قابلیت بروزرسانی شامل اطلاعاتی از جمله سال ساخت، نوع سازه، تعداد طبقات، مساحت زیر بنا و …، تعیین رابطه خسارات ساختمانی و تلفات انسانی با شدت زلزله برحسب نوع سازه با توجه به آمار تخریب در زلزله های گذشته و روشهای تحلیلی، تهیه نقشه ضریب بزرگنمایی شدت زلزله تحت اثر رسوبات سطحی و نقشه پراکندگی آن برای شهر تهران، تهیه نقشه پریود غالب رسوبات در شهر تهران برای جلوگیری از همنوایی آن با پریود سازه و امکان تشدید در تخریب ساختمان¬ها، ارائه تخمین دقیق و واقع گرایانه از تعداد و پراکندگی خسارات ساختمانی وارده در زلزله های محتمل و تهیه نقشه های خسارات ساختمانی در سطوح مختلف خسارات (کم، متوسط و شدید) و برآورد واقع گرایانه از تعداد تلفات و زخمی ها در سطوح مختلف مجروحیت (سرپایی، مصدومیت متوسط و شدید) در زلزله های محتمل و تهیه نقشه های پراکندگی تلفات و مصدومیت برای شهر تهران.

دلیل اهمیت پروژه: براساس آمار گزارش شده میزان خسارت وارده سالیانه در اثر سانحه زلزله در سراسر جهان عمدتاً بدلیل وجود بافتهای فرسوده شهری و یا ساخت و سازهای روزافزون با کیفیت پایین و آسیب¬پذیر در مقابل زلزله در حال افزایش می‏باشد. این امر در کشورهای در حال توسعه نظیر ایران و بالاخص در شهرهای بزرگ مانند تهران که شامل بافتهای فرسوده بی‏شماری می‏باشد، حائز اهمیت است. در کلیه روشهای مرسوم و پیشرفته مدیریت خطرپذیری لرزه ای استفاده از توابع آسیب پذیری ساختمانی یا منحنی های شکنندگی که بیانگر رابطه بین شدت زلزله با درصد تخریب بوده و به نوع سازه و شتاب زمین وابسته می باشد، امر رایج است. بعلاوه روابط تلفات انسانی که بیانگر تعداد کشته شدگان یا مجروحین با شدت زلزله و یا درصد تخریب ساختمانی در سطوح مختلف می باشد، جزء اصلی سامانه های برآورد سریع خسارت مالی و جانی در زمین لرزه محتمل می باشد. افزون بر این، تعیین میزان و گسترش خسارات ساختمانی و جانی ارتباط مستقیم با پارامترهای حرکات توانمند زمین همچون بیشینه شتاب، تعداد و پراکندگی انواع ساختمانها و توزیع جمعیت در آنها دارد. در نتیجه تهیه بانک اطلاعاتی ساختمانی و جمعیتی به‌روز و دقیق در محیط سیستم های اطلاعات مکانی (GIS) در گستره شهر تهران در مقیاس پارسل یا بلوک از اهمیت خاص برخوردار می باشد. بدون اطلاع از پراکندگی مکانی انواع مختلف ساختمانها، توزیع جمعیتی (بر حسب شب و روز) و کاربری آنها، ارزیابی دقیق خسارت ساختمانی و جانی ممکن نمی باشد. لذا به منظور مدیریت خطر پذیری و ارزیابی سریع خسارت، تهیه پایگاه اطلاعاتی از پلاک های ساختمانی شامل اطلاعات توصیفی همچون سال ساخت، تعداد طبقات، نوع سازه، کاربری به همراه اطلاعات جمعیتی ساکن در آنها ضروری است که در این طرح تهیه آن به انجام رسیده است. بعلاوه، این اطلاعات برای مدیریت بحران در شهر تهران حین زلزله و یا به منظور تعیین استراتژیهای مقاوم سازی سازه ای، آماده سازی امکانات و کمک رسانی بهینه پیش از زلزله از اهمیت بسیار برخوردار می باشد.

عنوان پروژه: تدوین امر آموزش همگانی در کارخانجات

شرح مختصر پروژه: زلزله ۳۱ خرداد ماه منجیل و رودبار بالاخص، و در ادامه زلزله بم نشان داد که صنایع کشور در برابر زلزله‌های متوسط و شدید آسیب پذیر هستند. به همین منظور جنبه‌های مختلف آسیب‌پذیری صنایع در دستور کار پژوهشگاه قرار گرفت که یکی از اولویتهای مشخص شده “امر آموزش همگانی در کارخانجات” برای کاهش آسیب‌پذیری بود، در همین رابطه پنج کارخانه: ماشین آلات راهسازی در اراک، ساخت شیشه و ظروف مرتبط در تهران، خودرو سازی ، ساخت و تولید چرخ خیاطی وماشین ظرفشویی در بم ولابراتوار داروسازی در جاده مخصوص کرج مورد بررسی قرار گرفت که این بررسی‏ها مشتمل بر مصاحبه و تکمیل پرسشنامه‌های لازم با مدیران و کارگران، بازدید از تمامی سالنهای ساخت و ساز، سالنهای رنگ، انبارها، آزمایشگاهها، محل استقرار مخازن سوخت، مراکز امدادی نظیر آتش نشانی مستقر در محیط، درمانگاه و سایر امکانات و لوازم ایمنی توسط ۳ تیم کارشناسی بوده است.نتایج این تحقیق در چهار فصل: نکته‏های تحقیق- بررسی کارخانجات مورد مطالعه- بررسی آسیب پذیری لرزه‎ای سازه‎ها و تجهیزات- نتیجه‏گیری، ارائه دستورالعمل کاربردی برای آموزش کارکنان در رابطه با حادثه زلزله، به کارگروه تخصصی زلزله و لغزش لایه‏های زمین سازمان مدیریت بحران وزارت کشور ارائه گردید.

عنوان پروژه: مطالعه و بررسی الگوهای مناسب رفتاری در برابر زلزله (با تاکید بر پناهگیری)

شرح مختصر پروژه:
۱٫ شناخت میزان آگاهی مردم شهر تهران از اقدامات صحیح هنگام وقوع زلزله
۲٫ شناسایی الگو‏های موجود در داخل و خارج از کشور در مورد اقدامات صحیح هنگام وقوع زلزله
۳٫ ارائه توصیه‏های لازم به عنوان الگوهای رفتاری مناسب هنگام بروز زلزله برای مردم شهر تهران
۴٫ بررسی نوع رفتار مردم بم

دلیل اهمیت پروژه: زلزله از مهمترین سوانحی است که کشور ما و به ویژه تهران را تهدید می‏کند. وجود گسل‏های بزرگ در شمال و جنوب تهران می‏تواند تهدیدی برای این شهر محسوب شود، از سوی دیگر وجود جمعیت بالای تهران در صورت عدم آگاهی و آمادگی می‏تواند موجب تشدید بحران شود.

پروژه‏های شاخص پژوهشی

عنوان: توسعه روش ارزیابی بافتهای آسیب‏پذیر شهری در مناطق لرزه خیز مطالعه موردی بخشی از منطقه ۱۷ شهر تهران

شرح مختصر پروژه: بافتهای فرسوده به عنوان آسیب پذیرترین نقاط شهری در برابر زلزله محسوب می‏گردند. معیارهای فعلی شناسایی این بافتها ارتباط چندانی با خطر زلزله ندارد و در این پروژه تلاش شده تا با شناخت کلیه پارامترهای تاثیرگذار در آسیب پذیری بافتهای شهری در برابر زلزله معیارهای لازم در شناخت نقاط آسیب پذیر و اولویت بندی آنها انجام شود.

دلیل اهمیت پروژه: با توجه به منابع مالی محدود در شهرها، اولویت بندی بهسازی بافتهای فرسوده از اهمیت زیادی در تخصیص بهینه اعتبارات در این رابطه برخوردار است. با استفاده از یافته‏های این پروژه امکان اولویت بندی دقیقتر و کارآمدتر پروژه‏های بهسازی شهری وجود خواهد داشت.

عنوان: بررسی الگوی خسارت با استفاده از مدل سازی حرکات توانمند زمین در نقاط با سطوح مختلف خرابی در شهر بم

شرح مختصر پروژه: در این طرح ابتدا روشهای مختلف موجود در ادبیات فنی برای شبیه سازی حرکات توانمند زمین در حوزه نزدیک گسل با توجه به فاصله بسیار کم گسل مسبب از مناطق خسارت دیده در شهر بم مورد بررسی قرار گرفته است. سپس بهترین روش شبیه‏سازی با توجه به اطلاعات موجود ساختگاهی در شهر بم و توانایی روش در تخمین حرکات حوزه نزدیک گسل در محدوده های فرکانسی مختلف تعیین شده است و برنامه کامپیوتری مناسبی بر اساس روش انتخابی تهیه گردیده تا برای تعیین توابع خسارت و مرگ و میر مورد استفاده قرار گیرد.

دلیل اهمیت پروژه: در کلیه روشهای مرسوم و پیشرفته تعیین خطرپذیری لرزه‏ای، استفاده از توابع خسارت و مرگ و میر جز اصلی و لاینفک برآورد آسیب پذیری لرزه‏ای می‏باشد. یکی از روشهای متداول جهت برآورد این توابع، رویکرد تجربی است که براساس مطالعات آماری خرابیها و میزان مرگ و میر برحسب نوع سازه و ارتباط آن با پارامترهای حرکات توانمند زمین در زلزله‏ های گذشته قابل تعیین می‏باشد که در این پروژه در خصوص زلزله بم به اجرا گذاشته شده است و توابع خسارات با استفاده از نتایج یک زلزله واقعی برای کشور بومی سازی شده است.

عنوان: توسعه مدل لرزه ای خسارت جانی – مطالعه موردی منطقه ۱۷ شهر تهران

شرح مختصر پروژه: در این پروژه، یک الگوریتم چند جانبه برآورد خسارت جانی تعیین گردیده است. سپس نتایج حاصله با داده‏های واقعی (خسارتهای فیزیکی و خسارات جانی) زلزله بم مقایسه و کالیبره شده است. بدین ترتیب اولین مدل برآورد خسارت جانی ناشی از زلزله‏ها در کشور با استفاده از داده‏های واقعی توسعه داده شده است.

دلیل اهمیت پروژه: یک سیستم کارآی مدیریت خطرپذیری و بحران می‏طلبد که اطلاعات اساسی مورد نیاز در خصوص برآورد میزان خسارات سازه‏ای و به تبع آن برآورد میزان و گستره خسارات جانی بطور مناسبی در دسترس باشد. اینگونه اطلاعات درعملیات واکنش اضطراری و عملیات امداد‏رسانی می‌تواند منجر به کاهش تلفات زلزله و مدیریت بهینه کمک‏رسانی به مصدومان گردد. همچنین در کلیه روشهای مرسوم و پیشرفته خطرپذیری لرزه‏ای، برآورد خسارات جانی شهروندان، از اجزای اصلی بر آورد آسیب پذیری لرزه‏ای در شهرها می‏باشند. بدین ترتیب نتایج این تحقیق در بهبود فرایند مدیریت بحران در کشور نقشی اساسی دارد.

عنوان: مطالعه بکارگیری امکانات خودامدادی و محله‏ای برای کاهش پایدار خطرپذیری در برابر زلزله و سایر سوانح

شرح مختصر پروژه: تجارب حاصله از زلزله های متعدد در نقاط مختلف دنیا حاکی از نقش اصلی اهالی محل به ویژه همسایگان در مراحل مختلف اعم از قبل، هنگام و خصوصاً در امداد رسانی بعد از زلزله می باشد و نشان می دهد که در بیشتر مواقع افراد محله از جمله اولین افرادی می-باشند که در زلزله های بزرگ می توانند به کمک همسایگان خود بشتابند.

دلیل اهمیت پروژه: این مطالعه با هدف آموزش، آماده سازی و فعال نمودن مردم محلی و گروههای مختلف مردم در محله های هر شهر صورت گرفته تا قبل از سانحه همکاری دو جانبه خود را با دولت محلی انجام داده و همچنین توانمندیهای خود را بالا برده و یا به روز در آورده تا بتوانند قبل از زلزله و بخصوص بلافاصله پس از آن، تا زمان رسیدن تیم های نجات و امداد به مناطق آسیب دیده، به طور مستمر و مؤثر به یکدیگر کمک نمایند.

عنوان: بررسی روش های صحیح اطلاع رسانی در فرایند پاسخ به زلزله ها مورد شناسی زلزله ۵ دی ۱۳۸۲ بم

شرح مختصر پروژه: اطلاعات به عنوان یکی از حیاتی‌ترین کالاها در مقاطع بحرانی پس از زلزله محسوب می‏شود که معمولاً زمانی که بیشترین نیاز به آن احساس می‌شود، کمیاب می‏گردند. رسانه‌های ارتباط جمعی یکی از اصلی‌ترین حلقه‌های ارتباطی میان مردم، مسؤولین و امدادگران بعد از زلزله تلقی می‏شوند. وقوع زلزله ۵ دی ۱۳۸۲ بم علیرغم آسیب های فراوان انسانی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فرصت مناسبی را برای بازبینی و ارزیابی روند اطلاع رسانی توسط رسانه‏ها فراهم آورده است. در این پروژه ضمن بازخوانی وظایف رسانه‏ها قبل و زمان زلزله، فرایند اطلاع رسانی توسط روزنامه‏ها در بم و مقایسه آن با ۶ زلزله در ۴ روزنامه به مدت یک هفته، و تحلیل محتوای ۴ روزنامه در ۷ زلزله در دو دهه اخیر به مدت یک ماه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

دلیل اهمیت پروژه: اولین یافته‏های پروژه نشان می‏دهد عدم اطلاع رسانی صحیح، دقیق و سریع توسط سازمان مسئول اعلام وقوع زلزله به مراجع ذیربط در زلزله منجیل-رودبار، و تکرار آن در زلزله بم یکی از مهمترین عوامل موثر دیر رسیدن امدادگران به مناطق آسیب دیده بوده است. در هر دو زلزله اولین اعلام محل دقیق وقوع زلزله به امدادگران از طریق بیسیم محلی انجام پذیرفت. همچنین به علت عدم کارایی رسانه‏های ارتباط جمعی در روزهای اول پس از زلزله، ارتباطات سنتی که به طور عمده به ارتباطات انسانی، شفاهی و چهره به چهره معروف می‏باشد کماکان از نفوذ و اعتبار خاصی برخوردار است. نتایج داده‏ها نشان می‏دهد به علت عدم وجود الگویی مدون اطلاع رسانی در زمان زلزله، فرایند اطلاع رسانی زلزله‏ها بر اساس تجربه بومی و با انجام سعی و خطا شکل می‏گیرد.