گزارش مقدماتی زمین لرزه31/4/1388 باختر بندر سوزا، جزیره قشم، خلیج فارس

آرش اسلامی، علیرضا اشعری

 

1- معرفی رویداد

در ساعت 23:03: 08 (به وقت محلی)روز 31 تیر 1388 ،زمین لرزه ای به بزرگای5/5 =mb در مقیاس امواج پیكری و2/5 = MLدر مقیاس محلی در  26کیلومتری باختر سوزا جزیره قشم در خلیج فارس به وقوع پیوست (شکل 1). رومرکز این رویداد براساس لرزه نگاشت های ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باندپهن پژوهشگاه در مختصات 77/26 درجه عرض شمالی و 79/55 درجه طول شرقی قرار دارد. این رویداد توسط شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله مطابق شکل(2) ثبت شده است.

شکل (1): مرکز سطحی زمینلرزه31/4/88 باختر سوزا، جزیره قشم.

شکل (2) :مولفه قائم لرزه نگاشتهای ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه از زمین لرزه 31/4/88 باختر سوزا،جزیره قشم.

از زمان رویداد اصلی تا این تاریخ (5/5/1388) 7 پسلرزه در منطقه رویداده است (جدول1 و شكل3). شایان ذکر است زمین‌لرزه هایی با بزرگاهای 6 =mb در 6/9/1384، 1/5 =ML در 13/2/1385  و 2/6=mb در20/6/1387 درجزیره قشم بوقوع پیوسته است که برای اطلاعات بیشترمی توان به آدرسهای اینترنتی زیر مراجعه نمود:

 

جدول(1):فهرست پسلرزه ه‌ای زمین لرزه جزیره قشم تا تاریخ(5/5/88).

Date

Time(UTC)

Time(Local)

Lat.

Lon.

Depth

Mag.

Region

2009/07/22

17:44:55.8

22:14:55

26.91

55.94

27

ML:3.7

Persian Gulf, 32 km West of Qeshm

2009/07/22

09:10:06.1

13:40:06

26.95

55.77

6

ML:3.1

Persian Gulf, 48 km West of Qeshm

2009/07/22

06:50:00.2

11:20:00

26.95

55.75

12

ML:3.8

Persian Gulf, 50 km West of Qeshm

2009/07/22

05:46:57.4

10:16:57

26.99

55.76

7

ML:3.1

Persian Gulf, 50 km West of Qeshm

2009/07/22

05:20:49.8

09:50:49

26.54

55.75

6

ML:3

Persian Gulf, 69 km South-West of Qeshm

2009/07/22

04:32:49.8

09:02:49

26.93

55.82

8

ML:3.2

Persian Gulf, 44 km West of Qeshm

2009/07/22

04:26:32.7

08:56:32

26.87

55.73

6

ML:3.5

Persian Gulf, 54 km West of Qeshm

رومرکز زمین لرزه 28 می2009 واقع در زون گسلی امتداد لغز موتاگوا- سوان است. سازوکار این زمین لرزه نشان دهنده گسیختگی راستالغز چپ بر بر روی گسل تبدیلی جزیره سوان است.این گسل بخشی از دز صفحات کارائیب و آمریکای شمالی را تشکیل می دهد. در این منطقه نرخ لغزش گسل تبدیلی برابر با 20 میلی متر در سال است.این گسل سبب ایجاد یک پرتگاه گسلی تقریبا پیوسته در بستر دریاشده است.محل این گسل بر یک پهنه با نرخ لرزه خیزی بالا با سازوکار غالب امتداد لغز چپ بر منطبق است. این پهنه گسلی در محل جزیره سوان به صورت یک پله راست یک خم فشاری را به وجود آورده است. این زمین ساخت ویژه سبب افزایش ارتفاع در محل جزیره سوان شده است. دگرریختی در این منطقه به موازات دز تراگذر بین صفحات و عمود بر ریفت با راستای شمالی-جنوبی ایالت باختری است(شکل5).

شكل(3): توزیع پسلرزه ه‌ایزمین لرزه 31/4/88 جزیره قشم.

سازوكار كانونی ‌این زمین لرزه راندگی با مولفه فرعی امتدادلغز می باشد(شكل4). شكل(5) سازوكار كانونی زمین لرزه ه‌ای گذشته را نشان می دهد.

شكل(4): سازوكار كانونی زمین لرزه 31/4/88 باختر سوزا، جزیره قشم(اقتباس از س‌ایتwww.emsc-csem.org).

شكل(5): سازوكاره‌ای زمین لرزه‌ای گذشته منطقه(اقتباس از س‌ایتwww.emsc-csem.org).

2- پیشینه لرزه خیزی منطقه

بررسی لرزه خیزی گستره 100کیلومتری کانون زمین لرزه نشان می دهد که بیش از  771 رویداد لرزه ای در سده گذشته در منطقه رخ داده،که 51 مورد از آنها دارای بزرگای 5 و بیشتر از 5 است(شکل6). این آمار نشان دهنده لرزه خیزی بالا در منطقه جنوب ایران می باشد. بزرگترین این زمین لرزه ها زمین لرزه اول فروردین 1356(21مارس1977 میلادی)خورگو واقع در شمال بندر عباس می باشدکه دارای بزرگای 9/6=Ms بوده است.

شکل (6):توزیع زمین لرزه ه‌ای 5 و بزرگتر از5 منطقه در سده اخیر.

 

3- لرزه زمین ساخت منطقه

از نظر زمین شناسی رومرکز رویداد مهلرزه ای فوق در منتهی الیه شمال صفحه عربستان و لبه جنوبی تغییرشکل زاگرس قرار گرفته است. سازوکارکانونی زمین‌لرزه راندگی می باشد. از نظر ‌جغرافیایی و برپایه انباشته‌های نمکی سری هرمز، این قسمت از زاگرس که در بخش جنوب خاوری زون چین خورده زاگرس قرار دارد به نام حوضه هرمز شناخته می شود که مرز جدایی آن با بخش شمال باختری زون چین خورده زاگرس بر خطواره قطر-کازرون استوار است. شرایط ساختاری محل فوق در محدوده ای از پایانه جنوب خاوری زاگرس است که مرز خاوری آن زون گسلی میناب-زندان و مرز جنوبی آن جبهه چین های زاگرس است که از درون خلیج فارس می گذرد. مرز شمالی آن منطبق بر گسل رازک (برزگر، 1360) و یا خطواره نخیلو-فیتو است.

مهمترین ویژگی های زمین شناختی پس خشکی بندرعباس عبارتند از:

از نظر زمین ساختی منطقه قشم جزئی از حاشیه جنوب شرقی ایالت زمین شناختی- زمین ساختی زاگرس را تشکیل داده است.چین خوردگی ها، شکستگی ها و گنبدهای نمکی از ساختارهای مهم تکتونیکی در جزیره قشم می باشند که درشکل ظاهری جزیره قشم تاثیر بسزایی داشته اند. چین خوردگی ها حاصل نیروهای تکتونیکی در فاز نهایی آلپی بوده که بجز تاقدیس گورزین که روند محوری شمال غربی- جنوب شرقی دارد، سایر تاقدیس ها روند تقریبی شرقی- غربی دارند. تنها ناودیس رخنمون یافته در جزیره قشم، ناودیس کوشا بوده که در فاصله تاقدیس های زیرانگ و گورزین قرار گرفته است.
مطالب چندانی درباره زمین‌لرزه‌های دوره پیش از اسلام در دست نیست و مقدار اندکی هم که درباره لرزه خیزی این منطقه در آن زمان می دانیم بر پایه آثار باستانشناختی و چند گزارش تاریخی قدیمی استوار است.

از نظر زمین شناسی رومرکز رویداد مهلرزه ای فوق در منتهی الیه شمال صفحه عربستان و لبه جنوبی تغییرشکل زاگرس قرار گرفته است. سازوکارکانونی زمین‌لرزه راندگی می باشد. از نظر ‌جغرافیایی و برپایه انباشته‌های نمکی سری هرمز، این قسمت از زاگرس که در بخش جنوب خاوری زون چین خورده زاگرس قرار دارد به نام حوضه هرمز شناخته می شود که مرز جدایی آن با بخش شمال باختری زون چین خورده زاگرس بر خطواره قطر-کازرون استوار است. شرایط ساختاری محل فوق در محدوده ای از پایانه جنوب خاوری زاگرس است که مرز خاوری آن زون گسلی میناب-زندان و مرز جنوبی آن جبهه چین های زاگرس است که از درون خلیج فارس می گذرد. مرز شمالی آن منطبق بر گسل رازک (برزگر، 1360) و یا خطواره نخیلو-فیتو است.
مهمترین ویژگی های زمین شناختی پس خشکی بندرعباس عبارتند از:
- بیشتر تاقدیس ها از سنگ نهشته‌های گروه فارس تشکیل شده اند.
- ضخامت سنگ نهشته‌ها به مراتب بیشتر از ناحیه فارس و از این نظر شبیه فروافتادگی دزفول است.
- تاقدیس ها در سه جهت آرایش یافته اند. دسته نخست، موازی روند عمومی زاگرس (SW-NE) است، مانند تاقدیس های گهگم و فراقون. دسته دوم، روند شمالی-جنوبی دارند مانند تاقدیس میناب، دسته سوم روند خاوری-باختری تا شمال خاوری-جنوب باختری دارند که در تضاد با امتداد کلی تاقدیس های زاگرس هستند و شکل گیری آنها به کنترل پی سنگ نسبت داده شده است.
از نظر زمین ساختی منطقه قشم جزئی از حاشیه جنوب شرقی ایالت زمین شناختی- زمین ساختی زاگرس را تشکیل داده است.چین خوردگی ها، شکستگی ها و گنبدهای نمکی از ساختارهای مهم تکتونیکی در جزیره قشم می باشند که درشکل ظاهری جزیره قشم تاثیر بسزایی داشته اند. چین خوردگی ها حاصل نیروهای تکتونیکی در فاز نهایی آلپی بوده که بجز تاقدیس گورزین که روند محوری شمال غربی- جنوب شرقی دارد، سایر تاقدیس ها روند تقریبی شرقی- غربی دارند. تنها ناودیس رخنمون یافته در جزیره قشم، ناودیس کوشا بوده که در فاصله تاقدیس های زیرانگ و گورزین قرار گرفته است.
مطالب چندانی درباره زمین‌لرزه‌های دوره پیش از اسلام در دست نیست و مقدار اندکی هم که درباره لرزه خیزی این منطقه در آن زمان می دانیم بر پایه آثار باستانشناختی و چند گزارش تاریخی قدیمی استوار است.

4- گسلهای منطقه

5- جمع بندی

مناطق فارس و ساحلی جنوب هر دو در ایالت لرزه زمین ساخت زاگرس قرار دارند که پیچیدگیهای فراوان لرزه زمین ساختی ویژه داد. به همین دلیل، در روی زمین همبستگی میان کانون زمین لرزه ها وگسله های موجود دیده نمی شود.

بررسیها نشان داده است که به دلایل متعدد زمین ساختی- کمبود دامنه های لرزه خیزی و خطادار بودن داده ها، وجود پوششی از لایه های شکل پذیر و تناوب آن با لایه های مقاوم شکل ناپذیر- هیچ یک از زمین لرزه های بزرگ زاگرس با گسلش روی زمین همراه نبوده اندو در واقع یکی از خطر های اساسی زمین لرزه ای در زاگرس جنبش گسله های پی سنگی پوشیده است که درباره مکان دقیق آنها داده چندانی در دست نیست.

منطقه ساحلی جنوب(هرمزگان) از لحاظ تعداد گسله های پی سنگی شناخته شده در آن و تعدد رومرکز زمین لرزه ها بر دیگر مناطق کشور پیشی می گیرد.بررسی زمین لرزه های تاریخی و مهم دستگاهی سده اخیر نشان می دهد که گستره مورد بررسی از دیدگاه لرزه زمینساختی گستره ای بسیار پر تکاپو و به شدت لرزه خیز است و به همین دلیل زمین لرزه های دارای داده های دستگاهی این منطقه، به رغم خطا در تعیین رومرکز، از نظر تعداد در کشور بیشترین است(پهنه بندی خطر نسبی زمین لرزه در ایران،مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی و معماری ایران،1376).

در سده اخیر 10 زمین لرزه مخرب و بزرگتر از 6 در منطقه رویداده است که عبارتنداز(شکل 10):

 

شکل (10): توزیع مکانی 10 زمین لرزه با بزرگای بیش از6 در سده اخیر منطقه.

بازگشت به صفحه اصلی