بررسی لرزه خیزی اسفند 83 تا اردیبهشت 84 شرق زرند

در تاریخ 4/12/ 83 در ناحیه داهوئیه (شرق زرند) زمین‌لرزه ای با بزرگای5/6 Mw به وقوع پیوست که موجب بیش از 600 نفر تلفات جانی و خسارات عمده به روستاهای داهوئیه و حتکن و همچنین آسیب به روستاهای دیگر منطقه (از جمله خانوک و اسلام آباد) و شهر زرند گردید. در این گزارش باتوجه به رخداد زلزله‌های پی در پی پس از لرزه اصلی که به ویژه در ناحیه شرقی گسل داهوئیه موجب زلزله‌هایی با بزرگای بیش از 5 در حوالی هجدک گردیده است، تلاش می شود تا جمع بندی از وضعیت لرزه خیزی موجود ارائه گردد.

در ساعت 5 و 55 دقیقه و 8/20 ثانیه ( به وقت محلی) روز 4 اسفند ماه 1383 برابر با ساعت 2 و 25 دقیقه و 8/20 ثانیه ( به وقت GMT) زمین‌لرزه ای به بزرگای امواج سطحی (5/6= Ms) و (5/6=Mw) در شرق شهر زرند استان کرمان. مختصات رومرکز این زمین‌لرزه 76/30 درجه عرض شمالی و 74/56 درجه طول شرقی می باشد. وضعیت لرزه خیزی قبل زلزله داهوئیه (زرند) در شکل -1 و لرزه خیزی پس از آن (زلزله‌های 4/12/83، 26/2/84) در همان شکل آمده است.
رویداد اصلی در منطقه زرند بلافاصله با حدود 30 پسلرزه دنبال شده و تا عصر روز 4/12/83 بزرگترین پسلرزه با بزرگای 2/4 در شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت شده است. روند عمومی پسلرزه‌ها پراکندگی به سمت جنوب و جنوب شرق کانون زلزله را (براساس تعیین مکانهای اولیه) نشان می دهد. در جدول 1 فهرست زمین‌لرزه اصلی و پسلرزه‌های تعیین مکان شده ارائه شده اند. نگاشتهای ثبت شده از لرزه اصلی را در ایستگاههای شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله نشان می دهد.

جدول (1): فهرست زمین‌لرزه اصلی و پسلرزه‌های بزرگ ثبت شده تاظهر 4/12/83.

Date	Time (UTC)	Time (Local)	Lat.	Lon.	Depth	Mb	Ms	ML	Mw	Region
2005/02/22	06:48:08.8	10:18:08	30.78	56.83	10			3.6		East of Zarand
2005/02/22	06:06:31.2	09:36:31	30.82	56.76	15			3.9		East of Zarand
2005/02/22	05:56:38.9	09:26:38	30.78	56.85	15			3.3		East of Zarand
2005/02/22	05:26:48.7	08:56:48	30.79	56.85	14			4.2		East of Zarand
2005/02/22	05:08:30.7	08:38:30	30.78	56.87	15			4.0		East of Zarand
2005/02/22	03:31:12.9	07:01:12	30.79	56.91	16			3.8		East of Zarand
2005/02/22	03:31:12.9	07:01:12	30.79	56.91	16			3.8		East of Zarand
2005/02/22	02:41:11.3	06:11:11	30.80	56.78	15			4.2		East of Zarand
2005/02/22	02:25:20.8	05:55:20	30.76	56.74	14		6.5			East of Zarand

زمینلرزه ای با بزرگای 7/5 در مقیاس امواج پیکری mb ساعت 28: 23 یکشنبه 11/2/84 به وقت محلی در شرق زرند به مختصات ‌جغرافیایی 79/30 درجه عرض شمالی و 01/57 درجه طول شرقی و در عمق 14 کیلومتری زمین به وقوع پیوست. این زمینلرزه در 14 ایستگاه لرزه نگاری باند پهن سه مولفه ای پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله ثبت و مورد پردازش قرار گرفته است. کانون زمین‌لرزه در فاصله 42 کیلومتری شرق زرند و در شمال شهر چترود قرار گرفته است. این زلزله با توجه به موقعیت کانون آن که براساس شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه در حدود روستای هجدک ( زرند) واقع است، پسلرزه زلزله 4/12/83 داهوئیه( زرند) با بزرگای5/6 Mw می باشد. به احتمال فراوان بخش شرقی گسل داهوئیه که در زلزله قبلی فعال شده بود و یا یک قطعه دیگر از گسل که در مجاور قطعه جابه جا شده قبلی واقع بوده است در زلزله 11/2/84 فعال شده است. این رویداد لرزه ای با وقوع 50 رویداد لرزه ای دیگر همراه بوده است که بزرگترین آنها به ترتیب 3/4، 2/3، 1/4 و 1/3 در مقیاس محلی ریشتر بوده اند.

زمینلرزه ای با بزرگای 5.3 در مقیاس محلی ریشتر ساعت 34: 22 شنبه 24/2/84 به وقت محلی در شرق زرند به مختصات ‌جغرافیایی 30.81 درجه عرض شمالی و 57.03 درجه طول شرقی واقع در عمق 14 کیلومتری از سطح زمین بوقوع پیوست. این زمینلرزه تقریباً در همان نقطه ای رویداد که هفته گذشته در ساعت 28: 23 یکشنبه 11/2/84 به وقت محلی زمینلرزه ای به بزرگای 5.4 در مقیاس محلی ریشتر رویداده بود. این زمینلرزه در تمام ایستگاههای شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت و مورد پردازش قرار گرفته است. کانون این زمینلرزه حدوداً در فاصله 43 کیلومتری شرق زرند قرار گرفته است. این رویداد لرزه ای 30 رویداد لرزه ای دیگر را به همراه داشته است که قوی ترین آنها با بزرگی 3/3 و 0/3 در مقیاس محلی ریشتر بوده اند. مشخصات این رویداد و برخی رویدادهای همراه آن در وب سایت پژوهشگاه http://www.iiees.ac.ir/EQSearch/RecentEvent.aspx ارائه شده است.
گسل داهوئیه پس از جنبا شدن در زلزله 4/12/83 داهوئیه (زرند) با روند شرقی- غربی فعال شده و در هفته‌های اخیر ( به ویژه دو رویداد زلزله 11/2/84 و 24/2/84 هجدک) در قسمتهای منتهی الیه شرقی خود لرزه خیزی نشان می دهد. این زلزله‌ها یا مربوط به فعال شدن قسمت شرقی گسل داهوئیه و یا پسلرزه‌های مربوط به همان قطعه ای است که موجب زلزله 4/12/83 داهوئیه زرند گردید.

4- شبکه لرزه نگاری موقت پژوهشگاه در استان کرمان

پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله پس از وقوع زمین‌لرزه چهارم اسفند ماه 1384 زرند به منظور ثبت پسلرزه‌ها و مانیتورینگ لرزه ای منطقه زلزله زده اقدام به نصب و راه اندازی یک شبکه موقت لرزه نگاری نموده است. مشخصات ایستگاههای شبکه لرزه نگاری نصب شده در منطقه زرند در جدول (2) ارائه شده است.

جدول (2): مشخصات ایستگاههای لرزه نگاری شبکه موقت پژوهشگاه مستقر در منطقه زرند.

تاریخ جمع آوری	تاریخ نصب	ارتفاع	عرض ‌جغرافیایی (درجه)	طول ‌جغرافیایی (درجه)	کد ایستگاه	نام ایستگاه
05/04/11	05/02/24	1858	30.61	56.91	CTRD	چترود
05/04/11	05/02/24	2108	30.76	57.0	HJDK	هجدک
05/03/10	05/02/24	1183	31.26	56.81	RAVR	راور
05/04/1	05/02/24	1695	31.10	56.74	RYHN	ریحان
05/03/10	05/02/23	2120	31.15	56.34	KSHR	کیاشهر
05/03/31	05/02/24	1910	30.38	56.59	SHTY	شهرک طالقانی
05/03/31	05/02/24	1997	30.77	56.78	KHNK	خانوک
05/03/05	05/02/23	1901	30.11	57.48	MHAN	ماهان
05/04/01	05/02/24	2335	30.84	56.79	HTKN	حتکن
05/04/01	05/02/24	2275	31.05	56.56	BSHR	بشروئیه
05/03/31	05/02/24	1675	30.80	56.57	ZRND	زرند
05/03/31	05/02/25	1695	30.71	56.60	ARMD	ارجمندی
05/03/31	05/03/05	1723	30.65	56.71	DKHN	ده خان
05/04/01	05/03/05	2204	30.76	56.93	GASY	گساوئیه

ایستگاههای لرزه نگاری پژوهشگاه مستقر در منطقه زرند از نوع میان دوره (MiD-BAND) بوده است. البته در دو ایستگاه حتکن و خانوک به خاطر نزدیکی به کانون زمین‌لرزه علاوه بر تجهیزات لرزه نگاری میان دوره، از تجهیزات شتابنگاری رقمی از نوع SSA2 نیز نصب گردیده است.
پسلرزه‌های زمین‌لرزه زرند به مدت 40 روز توسط شبکه لرزه نگاری موقت پژوهشگاه ثبت شده اند. علاوه بر آن شبکه ملی لرزه نگاری باندپهن پژوهشگاه تمام رویدادهای لرزه ای بزرگتر از 5/2 ریشتر منطقه را با کیفیت قابل قبول ثبت نموده اند که در مرکز شبکه مورد پردازش قرار گرفته اند. نتایج پردازش اولیه رویدادهای لرزه ای منطقه کرمان بعد از وقوع زمین‌لرزه چهارم اسفند 83 در شکل (1) ارائه شده است. تعداد 175 رویداد لرزه ای با بزرگی بیش از 5/2 ریشتر از 4/12/83 تاکنون در پهنه استان کرمان روی داده است.

شکل(1): رویدادهای لرزه ای ثبت شده در پهنه استان کرمان لغایت 25/2/84. دایره‌های آبی رنگ رویدادهای لرزه ای قبل
از تاریخ 4/12/83 و دایره‌های قرمز رنگ رویدادهای لرزه ای پس از 4/12/83 را نشان می دهند.

بزرگترین پسلرزه‌های زمین‌لرزه 4/12/83 زرند حدوداً دو ماه پس از زمین‌لرزه اصلی به وقوع پیوسته اند. این پسلرزه‌ها به ترتیب در ساعت 28: 23 یکشنبه شب 11/2/84 بابزرگی 4/5 در مقیاس محلی ریشتر و در ساعت 34: 22 شنبه شب 24/12/84 با بزرگی 3/5 در مقیاس محلی ریشتر به وقوع پیوسته است.
رویداد لرزه ای 4/5 ریشتری 11/2/84 زرند در تمام ایستگاه شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت گردیده است که بیش از 50 پسلرزه به دنبال داشته است. شکل (2) تصویری از نگاشت لرزه ای این رویداد و پسلرزه‌های همراه آن را به طور شماتیک نشان می دهد.

شکل(2): رویداد لرزه ای 11/2/84 زرند با بزرگی 4/5 در مقیاس محلی ریشتر و پسلرزه‌های آن.

رویداد لرزه ای 24/2/ 84 نیز با پسلرزه‌های زیادی همراه بوده است که پسلرزه‌ه تا 48 ساعت بعد از وقوع آن همچنان ادامه داشته است. شکل (3) رویداد لرزه ای 24/2/84 زرند را نشان می دهد که در تمام ایستگاههای شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت شده است.

شکل(3): رویداد لرزه ای 24/2/84 زرند با بزرگی 3/5 در مقیاس محلی ریشتر.

زلزله‌های اسفند 1383 تا اردیبهشت ماه 1384 با جنبا شدن گسل داهوئیه و لرزه خیزی در راستای این روند شرقی-غربی همراه بوده است.
زلزله4/2 /84 در ساعت 20: 55: 5 دقیقه بامداد در ناحیه شرق – جنوب شرق شهر زرند کرمان (در فاصله رومرکزی حدود 20 کیلومتری از شهر زرند) رخ داد. این زلزله با بزرگای 5/6 در مقیاس امواج سطحی و 5/6=Mw با سازوکار فشاری با مؤلفه راستالغز در پهنه گسل کوهبنان رخ داده است. تلفات این زلزله تا بیش از 600 کشته و حدود 3000 مجروح بوده است. این زلزله در پهنه ای رخ داده که در سالهای اخیر زلزله‌های مهمی مثل زلزله‌های گسیک (باب تنگل) شمال زرند (29 آذر 1356 با بزرگای 9/5 Mw) در شمال غرب پهنه رومرکزی همین زلزله اخیر تجربه شده است. باتوجه به بررسیهای انجام شده دراین منطقه می توان به مشخصات زیر اشاره نمود:

زلزله‌های 11/2/84 و 24/2/84 در نزدیکی هجدک کرمان ناحیه منتهاالیه شرقی زلزله رخ داده است به صورت ادامه لرزه خیزی در راستای گسل داهوئیه به سمت شرق خودنمایی می کند. دراین مورد می توان یا به ادامه لرزه خیزی تا قطعه گسل فعال شده در 4/12/83 و یا فعال شدن قطعه دیگری از گسله در منتهاالیه قطعه فعال شده قبلی است.

به نظر می رسد که با درنظر گرفتن شرایط موجود احتمال رخداد زلزله‌های بزرگ در ناحیه وجود داشته باشد و از این لحاظ توجه به وضعیت شهرهای زرند، چترود و ناحیه شمالی کرمان و از سوی دیگر معادن زغال سنگ واقع در این پهنه (هجدک و اشکلی) باتوجه لرزه خیزی موجود حائز اهمیت است.