گزارش زمين لرزه 28/8/1386 جنوب خاوری گرمسار(بخش آرادان، شمال دشت کوير)

آرش اسلامی، علی محمودی کوهی، پريسا مبين

1- معرفی رويداد

در ساعت 04:28: 21 (به وقت محلی) زمین لرزه ای به بزرگای 1/5=ML در مقیاس محلی در84کیلومتری جنوب خاوری گرمسار، شمال دشت کویر به وقوع پیوست (شکل 1). رومرکز این رویداد براساس لرزه نگاشت های ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باندپهن پژوهشگاه در مختصات 73/34 درجه عرض شمالی و 06/53 درجه طول خاوری قرار دارد. این رویداد در 16 ایستگاه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه به خوبی ثبت شده است (شکل 2). تعداد شش پیشلرزه طی 24 ساعت قبل از رویداد اصلی در منطقه رخ داده است که بزرگترین آن دارای بزرگای محلی6/3 ML= می باشد(شکل3 وجدول1).

شکل (1): مرکز سطحی زمینلرزه28/8/86 جنوب خاوری گرمسار.

شکل (2): لرزه نگاشتهای ثبت شده در 16 ایستگاه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه از زمین لرزه جنوب خاوری گرمسار.

شکل (3): توزیع مکانی زمین لرزه اصلی، پیشلرزه و پسلرزه های آن
(ستاره زمینلرزه اصلی، دوایر آبی پیشلرزه ها و دایره سبز تیره پسلرزه ها را نشان می دهد).

جدول (1): زمین لرزه اصلی ، پیشلرزه ها وپسلرزه رویداد در 24 ساعت گذشته

2- لرزه زمين ساخت استان سمنان

 بخشی از استان سمنان بر اساس تقسیم بندی واحـدهای ساختمانی ـ رسوبی ایران در زونهای زیر قرار می گیرد:

• زون ايران مركزی
  زون ایران مركزی یكی از واحدهای اصلی و عمده ای است كه به شكل مثلث در مركز ایران قرار دارد و جزو بزرگترین و پیچیده ترین واحد زمین شناسی به شمار می رود. در این واحد، قدیمی ترین واحد دگرگون شده تا آتشفشان فعال و نیمه فعال امروزی وجود دارد. حد شمالی این زون ارتفاعات البرز می باشد و در سمت غرب توسط یك منطقه فرو رفته، به زون دگرگونی سنندج ـ سیرجان كه در واقع جزئی از ایران مركزی محدود می شود. این منطقه فرو رفته ، شامل دریاچه ارومیه، توزگویل یا كویر اراك و فرورفتگی گاو خونی ـ سیرجان است كه تا گودال جازموریان و جنوب بلوچستان ایران ادامه دارد. حد شرقی این زون نیز بلوك لوت است.

• زون البرز مركزی
  مرز شمالی این زون، زون گرگان ـ رشت ،گسل البرز است. در این زون سنگهای نئوپروزوئیك پسین رخنمون محدود دارد و سنگهای پالئوزوئیك آن ریف های پلاتفرمی است كه نبود های چینه شناسی فراوان دارد. بخش بیشتر این زون با نهشته های زغال دار تریاس بالایی ـ ژوراسیك میانی پوشیده شده است. وجود رسوبات زغال سنگی لیاس، نشان دهنده حركات تریاس میانی و بالا آمدگی آن است. وجود عدسی های بازالتی فرسوده (ملافیر) در داخل رسوبات تریاس بالایی و لیاس احتمالاً تجدید فعالیت گسلها و كشش به طـور ناپیوسـتگی هـم شیب، بر روی رسوبات قدیمی تر گذاشته شده است طی سنوزونیك، این زون به شدت تحت تاثیر فازهای كوه زایی آلپی قرار داشته است و فعالیت های آتشفشانی آئوسن در تمام طول آن دیده می شود (نوار آتشفشانی عباس آباد ).

از نظر تكتونیكی استان سمنان تحت تاثیر گسلهای متعددی قرار گرفته بطوری كه مورفولوژی كلی آن متاثر از آنها می باشد. این گسلها عبارتند از:

• گسل ترود كه دسته گسلهایی با روند شمال شرقی ـ جنوب غربی می باشد كه در شمال شهرستان ترود قرار گرفته است. در بین این گسلها گسل ترود و انجیلو مهمتر بوده به طوری كه كلیه تحولات زمین شناسی این ناحیه نتیجه حركات و جابجایی همین گسلها ست. در این گسلها دو نوع جابجایی قائم و افقی چپ گرد دیده می شود همین حركات چپ گرد، باعث چین خوردگی شدید رسوبات پس از كرتاسه در حد بین دو گسل مذبورگشته وبه یك دگرگونی ناحیه ای انجامیده است ونیز ماگماتیسم شدید ترسیر هم در نتیجه جابجایی این گسـلها ایجاد شده است.

• گسل سمنان كه شامل چند گسل موازی با روند شمال شرق ـ جنوب غرب می باشد و مرز جداكننده البرز و ایران مركزی است. دنباله گسل سمنان به طرف شرق تا دامغان قابل شناسایی است، ولی در سمت مغرب تا گرمسار ادامه دارد و توسط گسل گرمسار قطع می شود.

• گسل عطاری كه با جهت شمال شرق ـ جنوب غرب، در حدود 25 كیلومتری جاده تهران ـ مشهد و بین دشت سمنان و قوشه قرار دارد. گسل مزبور گسل عمیقی است كه از كامبرین میانی تا سنونین نقش مهمی در سرگذشت زمین شناسی منطقه جام دامغان داشته است و در عین حال، حد و مرز حوضه البرز و ایران مركزی به شمار می رود. 

• گسل میانی یا گسل شاهرود كه با روند تقریباً شرقی ـ غربی حد جدا كننده زون بینالود از ایران مركزی است. حد شرقی آن فرو رفتگی ناحیه تربت شیخ جام و حد غربی آن در زیر رسوبات عهد حاضر و كویر دامغان ناپدید می شود، حد شمالی آن بیشتر زمین های آبرفتی و كوهپایه ای و حد جنوبی آن كوهستانی بوده و در برخی نقاط جدا كننده ملانژهای افیولیتی (زون افیولیتی فرومد)از واحد های دیگر است بنا به عقیده استامپلی این گسل تا آخرین مرحله چین خوردگی آلپی در پلیوسن حالت راست گرد داشته است.

3- گسلهای منطقه

• راندگی کوه گوگرد
  راندگی کوه گوگرد با درازای 80 کیلومتر دارای راستای خمدار شمال خاوری- جنوب باختری است. شیب گسله کوه گوگرد در بخش باختری و خاوری به سوی شمال و در بخش میانی به سوی شمال باختری می باشد. این گسله در راستای خود رسوبات سازند قرمز بالایی را بریده است. در انتهای بخش خاوری آن شماری گنبدهای نمکی با سن ترسیر به روی زمین راه یافته اند. به نظر می رسد راندگی کوه گوگرد در پهنه کوچکی از بخش میانی خود سبب رانده شدن رسوبات قرمز بالایی (از سوی شمال) بر روی رسوبات آبرفتی کواترنر (درجنوب) شده است. هیچگونه داده لرزه خیزی از راندگی کوه گوگرد در دست نیست.

شکل (4): نزدیکترین گسل ها در شعاع 50 کیلومتری از رومرکز زمین لرزه عبارتند از گسل کوه گوگرد و گسل کچاب.

• راندگی گچاب
  راندگی گچاب، گسله ای با راستای خمدار کم و بیش خاوری- باختری و درازای 40 کیلومتر است. شیب عمومی گسله به سوی شمال بوده و در راستای آن سنگهای تبخیری و رسوبات سازند قرمز بالایی کوه گچاب (از سوی شمال) بر روی رسوبات آبرفتی کواترنر دشت (در جنوب) رانده شده اند. این گسله در بخش باختری خود سنگهای قرمز بالایی را بریده است. هیچگونه داده لرزه خیزی از راندگی گچاب تاکنون به دست نیامده است.

• گسل سیاه کوه
  این راندگی با راستای تقریبی شمال باختر- جنوب خاور و شیب به سمت شمال خاور در شمال خاور قم قرار دارد. طول تقریبی این راندگی 150 کیلومتر است.

• گسله گرمسار
  گسله گرمسار گسله ایست با راستای خاوری- باختری در شمال گرمسار که بسمت باختری خم های زیادی پیدا کرده و پس از گذشتن از دامنه کوههای تخت رستم و کوه سرخ در جنوب خاوری ورامین به گسله پیشوا می رسد. درازای گسله گرمسار از شمال ده نمک در قسمت خاوری تا جنوب باختری کوه سرخ و رودخانه شور در باختر، تقریباً 70 کیلومتر است. در قسمت شمال خاوری گرمسار، گسله گرمسار مرز روشنی میان سازند آبرفتی هزار دره و آبرفتهای دشت را تشکیل می دهد. آرایش هندسی این گسل، ساز وکار راندگی با شیب به سمت شمال را پیشنهاد می کند، شکل(1). در جنوب کوه سرخ (جنوب خاوری ورامین) یال جنوب باختری تاقدیس کوه سرخ بوسیله این گسله بریده شده و سازند قرمز بالائی بر روی دشت رانده شده است. زمین لرزه های زیر ممکنست بسبب جنبش دوباره گسله گرمسار رویداده باشند:
  زمینلرزه بهار 743 میلادی دروازه های خزر (تنگ سردره، میان ایوانکی و گرمسار) با بزرگی تخمین زده شده Ms=2/7 و شدت Io=VIII+.
  زمینلرزه 21 اردیبهشت 1324 خورشیدی (11 مه 1945 میلادی) بنکوه گرمسار با بزرگی M=7/4.
  پسلرزه های زمین لرزه بنکوه گرمسار (19 ژوئن و 28 اکتبر 1945 میلادی).
  زمین لرزه 3 آبان 1361 خورشیدی (25 اکتبر 1982 میلادی) گرمسار با بزرگی mb=6/4.

• گسله پیشوا
  گسله پیشوا، گسله ای است به درازای 34 کیلومترو راستای S50E که در جنوب خاوری ورامین قرار دارد. این گسله فشاری با شیب بسمت شمال خاوری بروشنی رسوبات کواترنر را بریده و مرز میان کوه و دشت را در پیشوا تشکیل می دهد. در حال حاضر بخشی از خانه های پیشوا بر روی این گسله ساخته شده است. برش زمین شناسی جدید و زیبایی از زون گسله پیشوا در شمال خاوری مسجد و پارک پیشوا در خرداد ماه 1364 بدست آمد. در این برش شیب لایه های برگشته نئوژن در نزدیکی گسله بسیار زیاد (پیرامون 80 درجه) بوده و بسمت شمال خاوری ( با دور شدن از گسله) کم می شود. محور تاقدیس رسوبات نئوژن بسیار نزدیک به گسله پیشوا بوده و موازی آن است و تمامی ساخت تشکیل یک چین پرده ای گسلیده با یک یال برگشته را داده است. چهره گسله پیشوا همانند گسله زمین لرزه طبس می باشد (بربریان، 1979b،1982،1983b). در نزدیکی گسله، لایه های کنگلومرایی به مارنهای نئوژن اضافه شده و ممکن است نشان دهنده بخشهای بالایی سازند قرمز بالایی و زیرین سازند آبرفتی هزار دره باشد. بر روی دیواره گسله پیشوا در این برش زمین شناسی، رسوبات بسیار جوان واریزه ای قرار گرفته است. در کل یال جنوب باختری تاقدیس متشکل از سازندهای اولیگوسن- میوسن قم و قرمز بالایی در راستای گسله پیشوا بریده شده و سازند های یاد شده برروی دشت ورامین رانده شده اند.

4- پيشينه لرزه خيزی منطقه در 3 سال گذشته

بررسی لرزه خیزی گستره 100 کیلومتری محل زمین لرزه نشان می دهد که بیش از 147 رویداد لرزه ای در 3 سال گذشته رخ داده است (شکل 5). این آمار نشان دهنده لرزه خیزی بالا منطقه جنوب خاوری گرمسار می باشد. بزرگترین این زمین لرزه ها زمین لرزه مذکور می باشد.

شکل (5): لرزه خیزی منطقه در 3 سال گذشته.

 صفحه اصلی