گزارش فوری زمین لرزه 3/6/86 جنوب خاوری ورامین

1- معرفی رویداد

در ساعت 37: 13 (به وقت محلی) زمین لرزه ای به بزرگای 6/4=ML در مقیاس محلی در 54 کیلومتری جنوب خاوری ورامین و 100 کیلومتری جنوب خاوری تهران به وقوع پیوست (شکل 1). رومرکز این رویداد براساس لرزه نگاشتهای ثبت شده در ایستگاههای سه مؤلفه ای شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه درمختصات 89/34 درجه عرض شمالی و 96/51 درجه طول خاوری محاسبه گردیده است (شکل 2). احتمالاً گسل مسبب این زمین لرزه گسل سیاه کوه با روند شمالی باختری – جنوب خاوری می باشد.

شکل (1): مرکز سطحی زمین لرزه 3/6/86 جنوب خاوری ورامین

شکل (2): لرزه نگاشتهای ثبت شده از زمین لرزه جنوب خاوری ورامین در ایستگاههای شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه

2- لرزه زمین ساخت منطقه

گستره های شمالی استان تهران(شمال تهران) بخشی از ارتفاعات البرز مركزی است و نواحی واقع در جنوب شهر تهران پهنه های كم ارتفاع و دشت گونه ایران مركزی را زیر پوشش دارد. ویژگیهای ژئومورفولوژیك همچنین خاصه های زمین شناسی این استان پیوند نزدیك با سیمای جغرافیایی آن دارد. بدین ترتیب كه بخش البرزی استان تهران قسمتی از یك نوار كوهستانی است كه به شكل كمان خمیده به سمت جنوب نواحی شمالی استان را می پوشاند به همین لحاظ چهره مورفولوژیك آن كوهستانی است كه بلندترین چكاد آن قله دماوند است كه حدود 5670 متر از سطح دریا بلندی دارد. اشكال فیزیوگرافیك دشت تهران بطور عموم دشت گونه است كه به طور پراكنده رخنمونهای تپه ماهوری به آن سیمای نه چندان برجسته می دهد كه از آن جمله می توان به بلندیهای جنوبشرق تهران ( توچال – سپایه) تپه های جنوب كرج و تپه ماهور های جنوب كهریزك اشاره كرد .
از نگاه زمین شناسی و پهنه های ساختاری اعتقاد بر این است كه استان تهران به دو ایالت زمینساختی البرز و ایران مركزی تعلق دارد و مرز این دو پهنه منطبق بر راندگی شمال تهران است كه در اثر عملكرد آن بلندیهای البرز به روی دشت تهران رانده شده است. ولی بررسی واحدهای تكتونواستراتیگرافیك این دو قلمرو (البرز و ایران مركزی) نشاندهنده همانندی بسیار زیاد بین این دو است بطوریكه به لحاظ همانندی های موجود می توان البرز را چین های حاشیه ای ایران مركزی دانست.با این حال، الگوی ساختاری این دو پهنه متفاوت است و شاید از این دیدگاه بتوان بین بخشهای شمالی وجنوبی استان، تفاوتهایی را قایل شد .
از نظر تكتونیكی در استان تهران چندین حادثه زمین زا و كوهزا اثر داشته اند كه ساختار مورفوتكتونیك امروزی استان مدیون آنهاست. در غرب استان تهران ساختارهای زمین شناسی(گسل ها و چین ها) روند عمومی شمال غربی ـ جنوب شرقی دارند ولی در شرق استان روندها به سمت شمال شرقی تغییر جهت داده اند و آتشفشان دماوند در محل تلاقی این دو روند ساختاری قرار دارد.
در تكامل ساختاری بخش البرز استان تهران راندگیها اثر درخور توجه دارند به گونه ای كه بخشی از چین خوردگی ناحیه مدیون عملكرد گسلهای راندگی است. راندگیهای مورد نظر از دو نسل متفاوتند و در اثر عملكرد آنها ورقه های گوناگون به مقدار متفاوت به سمت جنوب حركت كرده اند كه از آن جمله می توان به راندگی مشا ـ فشم (راندگی اصلی جنوبی) و راندگی شمال تهران (حد ارتفاعات البرز و دشت تهران) اشاره كرد. وجود گسل های كاری همراه با وقوع زمینلرزه های تاریخی و دستگاهی حاكی است كه توان لرزه خیزی استان تهران بالاست.
 

3- گسلهای فعال اصلی منطقه

• گسل سیاه کوه
  این راندگی با راستای تقریبی شمال باختر- جنوب خاور و شیب به سمت شمال خاور در شمال خاور قم قرار دارد. طول تقریبی این راندگی 150 کیلومتر است.

• گسله کهريزک
  گسله کهریزک بشکل دیواره بلندی (1 تا 10 متر) با راستای خاوری- باختری و درازای بیش از 40 کیلومتر در 10 کیلومتری جنوب شهر ری دیده می شود. گسله کهریزک از شمال آبادی سلطان آباد (در باختر، تا کهریزک) وسپس تا روستای ظالم آباد (جنوب قلعه نو، سرجاده ورامین) و شمال شمس آباد (درخاور) دیده می شود. بسمت خاور و باختر ( مخروط افکنه رودخانه کرج) راستای گسله کهریزک در زیر رسوبات جوان رودخانه ای و دشتی ناپدید می گردد.
  در شمال خاوری و باختری کهریزک برش جالبی از گسله کهریزک دیده می شود. گسله در رسوبات دانه ریز از جنس رس وسیلت متراکم، تشکیل دیواره ای داده که ورقه بسیار نازک بالائی آن مربوط به آبرفتهای D و بخشهای زیرین آن مربوط به سیلت های رسی کهریزک(Bs) می باشد. با وجود دیده نشدن شیب گسله در روی زمین ( بسبب نبودن برش زمین شناسی مناسب)، آرایش هندسی گسله در روی زمین (پیچ و خمهای زیاد در مسیرخط گسله در روی نگاره هوائی)، پیشنهاد می نماید که گسله کهریزک دارای سازو کار راندگی با شیب بسمت شمال بوده و در راستای آن سیلتهای رسی کهریزک (Bs) شمالی بر روی آبرفتهای کنونی (D) جنوبی رانده شده است. سری گسله های ری ( شمال ری، جنوب ری وگسله کهریزک) ممکنست سبب رویداد زمین لرزه های زیر شده باشد، شکل (1):
  زمین لرزه سده چهارم پیش از میلاد ری- ایوانکی با بزرگی تخمین زده Ms=6/7 و شدت Io=x.
  زمینلرزه 856-855 ری با بزرگی تخمین زده شده Ms=1/7 و شدت Io=VIII+.
  زمین لرزه 864 ری با بزرگی پیرامون Ms=3/5و شدت Io=VIII.
  زمین لرزه 4-1383 ری با شدت Io=VIII.
   

• گسله گرمسار
  گسله گرمسار گسله ایست با راستای خاوری- باختری در شمال گرمسار که بسمت باختری خم های زیادی پیدا کرده و پس از گذشتن از دامنه کوههای تخت رستم و کوه سرخ در جنوب خاوری ورامین به گسله پیشوا می رسد. درازای گسله گرمسار از شمال ده نمک در قسمت خاوری تا جنوب باختری کوه سرخ و رودخانه شور در باختر، تقریباً 70 کیلومتر است. در قسمت شمال خاوری گرمسار، گسله گرمسار مرز روشنی میان سازند آبرفتی هزار دره و آبرفتهای دشت را تشکیل می دهد. آرایش هندسی این گسل، ساز وکار راندگی با شیب به سمت شمال را پیشنهاد می کند، شکل(1). در جنوب کوه سرخ (جنوب خاوری ورامین) یال جنوب باختری تاقدیس کوه سرخ بوسیله این گسله بریده شده و سازند قرمز بالائی بر روی دشت رانده شده است. زمین لرزه های زیر ممکنست بسبب جنبش دوباره گسله گرمسار رویداده باشند:
  زمینلرزه بهار 743 میلادی دروازه های خزر (تنگ سردره، میان ایوانکی و گرمسار) با بزرگی تخمین زده شده Ms=2/7 و شدت Io=VIII+.
  زمینلرزه 21 اردیبهشت 1324 خورشیدی (11 مه 1945 میلادی) بنکوه گرمسار با بزرگی M=7/4.
  پسلرزه های زمین لرزه بنکوه گرمسار (19 ژوئن و 28 اکتبر 1945 میلادی).
  زمین لرزه 3 آبان 1361 خورشیدی (25 اکتبر 1982 میلادی) گرمسار با بزرگی mb=6/4.

• گسله پيشوا
  گسله پیشوا، گسله ایست بدرازای 34 کیلومترو راستای S50E که در جنوب خاوری ورامین قرار دارد. این گسله فشاری با شیب بسمت شمال خاوری بروشنی رسوبات کواترنر را بریده و مرز میان کوه و دشت را در پیشوا تشکیل می دهد. در حال حاضر بخشی از خانه های پیشوا بر روی این گسله ساخته شده است.
  برش زمین شناسی جدید و زیبایی از زون گسله پیشوا در شمال خاوری مسجد و پارک پیشوا در خرداد ماه 1364 بدست آمد. در این برش شیب لایه های برگشته نئوژن در نزدیکی گسله بسیار زیاد (پیرامون 80 درجه) بوده و بسمت شمال خاوری ( با دور شدن از گسله) کم می شود. محور تاقدیس رسوبات نئوژن بسیار نزدیک به گسله پیشوا بوده و موازی آنست و تمامی ساخت تشکیل یک چین پرده ای گسلیده با یک یال برگشته را داده است. چهره گسله پیشوا همانند گسله زمین لرزه طبس می باشد (بربریان، 1979b،1982،1983b). در نزدیکی گسله، لایه های کنگلومرایی به مارنهای نئوژن اضافه شده و ممکنست نشان دهنده بخشهای بالایی سازند قرمز بالایی و زیرین سازند آبرفتی هزار دره می باشد. بر روی دیواره گسله پیشوا در این برش زمین شناسی، رسوبات بسیار جوان واریزه ای قرار گرفته است. در کل یال جنوب باختری تاقدیس متشکل از سازندهای اولیگوسن- میوسن قم و قرمز بالایی در راستای گسله پیشوا بریده شده و سازند های یاد شده برروی دشت ورامین رانده شده اند، شکل(1).

• گسله ايوانکی
  این گسله با طول تقریبی 75-80 کیلومتر ( زارع 2000)، گسله ای است فشاری با شیب به سمت شمال که روندی تقریباً شمال باختری- جنوب خاوری داشته و گسله پارچین (بربریان و همکاران 1364) و گسله ایوانکی (بربریان، 1981) را در برمی گیرد. امتداد این گسله بر روی عکس های هوایی و ماهواره ای قابل مشاهده می باشد. این گسله از جنوب خاور تهران (مسگر آباد) تا خاور ایوانکی ادامه می یابد. به نظر می رسد این گسله مسبب بسیاری از زمین لرزه های بزرگ محدوده تهران که به مجموعه گسلهای ری نسبت داده می شوند بوده باشد.
  با توجه به مطالعات انجام شده در این پژوهش از جمله مطالعه عکس های هوایی و ماهواره ای، برداشت های صحرایی، استفاده از داده های ژئوفیزیکی و مطالعه بر روی ریخت شناسی و ریخت زمین ساخت منطقه، وجود چنین گسله ای با این درازا محتمل به نظر می رسد.
  در جنوب منطقه زیارت ( باختر پارچین) در داخل ترانشه ای با امتداد شمالی- جنوبی، مقطع خوبی برای مطالعه شواهد گسله ایوانکی فراهم گردیده است. قرار گیری طبقات قدیمیتر بر روی آبرفت های عهد حاضر و مشاهده زون خرد شده گسلی، نشانگر سازو کار فشارشی گسل ایوانکی دارد، شکل(1).

4- پیشینه لرزه خیزی منطقه
بررسی لرزه خیزی گستره 100 کیلومتری محل زمین لرزه نشان می دهد که در حدود 81 رویداد لرزه ای در سه سال اخیر رخ داده است که بزرگترین آنها زمین لرزه 14 شهریور 1384 در  55 کیلومتری شمال خاوری آران و بیدگل با بزرگای 6/4=ML می باشد (شکل 3).


 

شکل (3): لرزه خیزی سه سال اخیر گستره 100 کیلومتری کانون زمین لرزه 3/6/86 جنوب خاوری ورامین

بازگشت به صفحه اول