در طراحی، توسعه و برنامه‏‌ریزی جوامع بشری معمولاً عوامل مختلفی از قبیل مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی مورد توجه قرار می‏گیرند. از جمله پدیده‏‌هایی که می‏تواند امنیت محیط‌‏های شهری یا روستایی را مستقیماً تحت تأثیر قرار دهد، سوانح طبیعی نظیر زلزله می‏باشد. ارزیابی‏‌ها نشان می‏دهند که خطر زلزله و خطرپذیری لرزه‌‏ای در اغلب نقاط کشورمان ایران بالاست. زمین‏لرزه‌‏های 1369 منجیل-رودبار و 1382 بم به عنوان دو رویداد مهم لرزه‌‏ای در کمتر از دو دهه صدمات و تلفات سنگینی را به کشور وارد نموده‏‌اند. هر چند این شهرها در مقایسه با کلان شهرهای کشور از تراکم جمعیتی کمتری برخوردار بودند ولی عدم توسعه بهینه این شهرها و مشکلات موجود در سیستم مدیریت خطرپذیری لرزه‏‌ای باعث شد که در هر دو مورد صدمات و تلفات فراوانی به کشور وارد شود. کاهش و کنترل خطرپذیری ناشی از زلزله با محوریت جان انسانها از مهمترین چالشهای پیش‏رو برای توسعه پایدار کشور محسوب می‏گردد. یکی از مهمترین اقدامات به عمل آمده جهت ساماندهی مدیریت خطرپذیری، تدوین سیاستهای کلی پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از سوانح طبیعی و حوادث غیرمترقبه با رویکرد ویژه به زلزله و ابلاغ آن توسط مقام معظم رهبری می‏باشد که مهمترین محورهای آن به شرح زیر می‏باشد:

• ایجاد زمینه‏‌های لازم به منظور آموزش و افزایش آگاهی، گسترش فرهنگ ایمنی و آمادگی مسئولان و مردم در برابر سوانح طبیعی و حوادث غیرمترقبه بویژه خطر زلزله؛

• گسترش و تقویت مطالعات علمی و تحقیقاتی همه جانبه و هماهنگ برای شناخت و کاهش خطرات ناشی از سوانح طبیعی و حوادث غیرمترقبه با اولویت خطر زلزله و ساماندهی و حمایت از مراکز علمی و تحقیقاتی؛

• پیشگیری و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله در شهرها و روستاها و افزایش ضریب ایمنی در ساخت و سازهای جدید؛

• کاهش آسیب‏‌پذیری کشور در برابر زلزله با محوریت حفظ جان انسانها؛

• ایجاد مدیریت و سازماندهی لازم برای آمادگی، مقابله و اقدام مؤثر جهت کاهش خطرات ناشی از سوانح طبیعی و ایجاد فرماندهی واحد بحران با مسئولیت رئیس جمهور تا پایان دوره بحران؛

• تدوین و اجرای برنامه‏‌های جامع علمی به منظور بازتوانی روانی و اجتماعی آسیب‏‌دیدگان و بازسازی اصولی و فنی مناطق آسیب‏‌دیده.

پژوهشکده مدیریت خطرپذیری

در راستای برنامه توسعه پژوهشگاه وتحقق بخشی از سیاستهای کلی پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از سوانح و به منظور گسترش دانش مدیریت خطرپذیری لرزه‌‏ای در کشور و انجام مطالعات منسجم‏‌تر در این رابطه، پژوهشکده مدیریت خطرپذیری با موافقت شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1383 تأسیس گردید. هدف از تشكیل این پژوهشكده، مطالعه جنبه‌های مختلف مرتبط با مدیریت خطرپذیری لرزه‌ای شامل پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی می باشد. در این راستا موضوعاتی نظیر طراحی و برنامه‌ریزی شهری- منطقه‌ای، بررسی اثرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی زلزله و نیز موضوعات مرتبط با مدیریت بحران مانند برآورد خسارات، جستجو، امداد و نجات و غیره مورد توجه بوده‌اند كه در كنار دیگر موضوعات مرتبط با زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله مورد مطالعه قرار داده مي‌شوند.

اهداف و وظایف

•  بررسی روشهای کاهش خطرپذیری لرزه‏‌ای در جنبه‏‌های مختلف پیشگیری، آمادگی، واکنش اضطراری و بازسازی برای توسعه پایدار؛

• ایجاد مجموعه‌ای که براساس آن اجزای مختلف مدیریت خطرپذیری در کنار یکدیگر و بصورت مکمل بررسی شوند؛

• مطالعه و بررسی عواملی که می‏توانند در جهت ایجاد محیطی امن از نظر خطر زلزله مورد استفاده قرار گیرند؛

• دستیابی به راهکارهای فرهنگی برای ترویج فرهنگ ایمنی و جلب مشارکت مردمی در ایمن‌‏سازی محیط در برابر خطر زلزله و ارتقای فرهنگ خودامدادی؛

• بررسی اثرات زمین‏لرزه‏‌ها بر روی جوامع بشری در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛

• تهیه و تدوین راهکارهای کاهش اثرات زمین‏لرزه‌‏ها با طراحی و توسعه ایمن شهرها؛

• تهیه معیارها و دستورالعملهای لازم جهت بهینه‏‌سازی سیستم مدیریت خطرپذیری لرزه‌‏ای در کشور براساس تجارب داخلی و بین‏‌المللی؛

• تدوین برنامه و راهکارهای جامع و مؤثر، توسعه و نشر دانش فنی لازم و تدوین راه‏ حل‏های قابل اجرا، مؤثر و سازگار با شرایط کشور برای کاهش خطرپذیری؛

• برگزاری دوره‌های آموزشی مدیریت خطرپذیری و بحران.

این پژوهشکده در حال حاضر مشتمل بر 3 گروه تخصصی به شرح زیر می‏باشد:

• گروه مدیریت خطرپذیری و بحران؛

• گروه برنامه‌‏ریزی شهری و منطقه‌‏ای؛

• گروه مطالعات اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی.

• مدیریت خطرپذیری و دستاوردهای آن: تجربه ایران

• اتحادیه همکاری یونسکو / سازمان توسعه ملل متحد / استراتژی بین‌المللی کاهش سوانح سازمان ملل متحد با پژوهشگاه برای کاهش خطر پذیری