Friday, October 24, 2014

گزارش زمين لرزه 30/4/1389، بخش اشکنان- استان فارس

گزارش زمين لرزه 30/4/1389، بخش اشکنان- استان فارس

آرش اسلامی،محسن دزواره،علی محمودی کوهی

1- معرفی رویداد

در دقایق اولیه بامداد روز 30 تیرماه 1389 زمین لرزه ای به بزرگای 7/5=MW در مقیاس گشتاوری و 6/5=ML در مقیاس محلی در34 کیلومتری جنوب شرقی بخش اشکنان و 22 کیلومتری شهر اهل شهرستان لامرد استان فارس به وقوع پیوست (شکل 1). رومرکز این رویداد براساس لرزه نگاشت های ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باندپهن پژوهشگاه در مختصات 99/26 درجه عرض شمالی و 84/53 درجه طول خاوری قرار دارد. این رویداد توسط شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله مطابق شکل (2) ثبت شده است.تاکنون 23 پسلرزه با بزرگاهای بین 1/5-0/3 درمنطقه رویداده است (شکل3 و جدول 1). سازوکار کانونی این زمین لرزه طبق گزارش مراکز زلزله شناسی جهانی راندگی با مولفه فرعی امتداد لغز می باشد(شکل4). ساز وکار کانونی زمین لرزه های مهم گذشته قسمتی از جنوب ایران در شکل(5) آورده شده است.
اين زمين‌لرزه به 30 درصد خانه‌هاي روستاهاي پسبند،زين الدينی،كديون،ده‌پايين،دهو و كال كه نزديك‌ترين مناطق به كانون اصلي زلزله بودند، بين 80 تا 100درصد آسيب وارد كرده است. اين درحالي است كه این زمین لرزه آسيب‌هاي جزيي همچون شكسته شدن شيشه‌ها را به برخي از خانه‌ها در مناطق اشكنان واهل وارد كرده است. همچنین براثر این زمین لرزه به برخی از خانه های کم مقاوم در روستاهای کمشک، هنگویه و گچوئیه استان هرمزگان خسارت وارد شد. زمين‌لرزه در شهرستان‌هاي فارسيان، بستك و لنگه هم احساس شده است.
در اثر این زمین لرزه 1 نفر کشته و 12 نفر نیز مجروح شده اند. (به نقل ازخبرگزاریهای جمهوری اسلامی ایران).


fars_890430_1
شکل (1): موقعیت مرکز سطحی زمین لرزه اشکنان که در ساعت هشت دقیقه بامداد روز 30/4/1389 به وقوع پیوسته است.

fars_890430_2

شکل (2) :مولفه قائم لرزه نگاشتهای ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه از زمین لرزه30/4/1389 بخش اشکنان .

fars_890430_3

شکل(3): توزیع پسلرزه های رویداده بعد از زمین لرزه اصلی 30/4/1389بخش اشکنان.

جدول(1): لیست پسلرزه ها و زمین لرزه اصلی.

HTML clipboard

HTML clipboard

Date

Time(UTC)

Time(Local)

Lat.

Lon.

Depth

Mag.

Region

2010/07/24

22:57:36.7

03:27:36

26.95

53.54

18

ML:3.5

Hormozgan Province, 56 km South-East of Lamerd

2010/07/24

16:49:36.6

21:19:36

27.03

53.97

15

ML:3.1

Hormozgan Province, 43 km South-West of Bastak

2010/07/24

14:57:10.7

19:27:10

26.95

54.04

14

ML:3.1

Hormozgan Province, 42 km South-West of Bastak

2010/07/24

14:31:35.8

19:01:35

26.94

53.53

40

ML:3

Hormozgan Province, 57 km South-East of Lamerd

2010/07/24

13:07:38.1

17:37:38

26.85

53.48

14

ML:3.2

Persian Gulf, 62 km South-East of Lamerd

2010/07/24

12:34:12.0

17:04:12

26.94

53.73

14

ML:4.5

Hormozgan Province, 69 km South-West of Bastak

2010/07/23

18:22:05.7

22:52:05

26.95

53.79

14

ML:3.6

Hormozgan Province, 64 km South-West of Bastak

2010/07/23

08:39:14.4

13:09:14

26.96

53.83

14

ML:3.4

Hormozgan Province, 59 km South-West of Bastak

2010/07/22

21:39:28.5

02:09:28

26.89

53.61

14

ML:3

Hormozgan Province, 66 km South-East of Lamerd

2010/07/22

03:18:19.2

07:48:19

27.09

54.04

14

ML:3.6

Hormozgan Province, 35 km South-West of Bastak

2010/07/21

19:28:35.2

23:58:35

27.07

53.94

14

ML:3.3

Hormozgan Province, 44 km South-West of Bastak

2010/07/21

18:18:38.3

22:48:38

26.81

53.66

18

ML:3.6

Hormozgan Province, 76 km South-East of Lamerd

2010/07/21

17:50:09.0

22:20:09

26.90

53.92

14

ML:3.2

Hormozgan Province, 55 km South-West of Bastak

2010/07/21

16:01:23.0

20:31:23

26.85

53.93

14

ML:3.9

Hormozgan Province, 58 km South-West of Bastak

2010/07/21

11:14:28.9

15:44:28

26.91

53.98

14

ML:3

Hormozgan Province, 50 km South-West of Bastak

2010/07/20

22:16:43.4

02:46:43

26.97

53.86

18

ML:3.4

Hormozgan Province, 56 km South-West of Bastak

2010/07/20

21:36:05.4

02:06:05

26.95

53.91

18

ML:3.5

Hormozgan Province, 53 km South-West of Bastak

2010/07/20

21:13:56.8

01:43:56

26.82

53.86

16

ML:3.2

Hormozgan Province, 65 km South-West of Bastak

2010/07/20

20:24:52.4

00:54:52

26.89

53.95

18

ML:3.7

Hormozgan Province, 53 km South-West of Bastak

2010/07/20

20:17:03.6

00:47:03

26.86

53.83

18

ML:3.5

Hormozgan Province, 65 km South-West of Bastak

2010/07/20

20:04:44.2

00:34:44

26.82

53.77

18

ML:3.8

Hormozgan Province, 73 km South-West of Bastak

2010/07/20

20:01:28.4

00:31:28

27.10

53.78

39

ML:3.9

Fars Province, 59 km West of Bastak

2010/07/20

19:50:08.9

00:20:08

26.89

53.84

9

ML:5.1

Hormozgan Province, 62 km South-West of Bastak

2010/07/20

19:38:10.7

00:08:10

26.99

53.84

35

ML:5.6

Hormozgan Province, 57 km South-West of Bastak

fars_890430_4

شکل (4): سازوکار کانونی زمین لرزه 30/4/1389 بخش اشکنان ( اقتباس از سایت www.emsc-csem.org) .

fars_890430_5
شکل (5): سازوکار کانونی زمین لرزه های مهم قسمتی از جنوب ایران ( اقتباس از سایت www.emsc-csem.org) .

2- پيشينه لرزه خيزی منطقه

بررسی لرزه خیزی گستره 100کیلومتری کانون زمین لرزه نشان می دهد که حدود 469رویداد لرزه ای در سده گذشته در منطقه رخ داده(شکل6)،که 46 مورد از آنها دارای بزرگای 5 و بیشتر از 5 است. این آمار نشان دهنده لرزه خیزی نسبتا بالا در منطقه می باشد. بزرگترین این زمین لرزه ها زمین لرزه 10 آبان 1335(31 اکتبر 1956 میلادی) خاور بستک با بزرگای 3/6MS= است.


fars_890430_6
شکل(6): لرزه خیزی منطقه در سده اخیر.


3-زمين شناسی استان فارس

استان فارس در تقسيمات زمين شناسي در زون هاي ساختاري زاگرس چين خورده و زاگرس مرتفع قرار دارد. واحد ساختماني زاگرس چين خورده با پهناي در حدود 150 تا 250 كيــلومتــر در جنوب غرب ايران واقع است وروند عمومي آن شمال غرب به جنوب شرق مي باشد و در آن رسوبات پالئوزوئيك،مزوزوئيك و ترشير بطور هم شيب روي هم قرار دارند.
اين واحد ساختماني طي سه مرحله تكامل يافته است:
ـ مرحله پلاتفرم: كه از اينفراكامبرين تا ترياس مياني طول كشيده و طي آن رسوباتي مشابه با ايران مركزي و البرز بر جاي گذاشته شده است. در اوايل پرمين زاگرس بوسيله رسوبات تبخيري قاره اي پوشيده شده كه بعداً رسوبات آهكي مربوط به درياي كم عمق همراه با شيل و رخساره هاي كولابي تا ترياس مياني در آن گذاشته شده است.
ـ مرحله بزرگناوديس (ترياس ـ ميوسن) : در اواخر ترياس اين قسمت از ساير مناطق ايران جدا شد و بصورت حوضه فرورفته اي كه دائما در حال نشست بوده است،در آمد. جنس اين رسوبات كربناته و درآن مارن،ماسه سنگ و شيل نيز كم و بيش ديده مي شود. وجود رسوبات تبخيري و برخي از نبود هاي چينه شناسي كوتاه مدت نشانه اي از حركات قائم (خشكي زايي) در اين حوضه رسوبي است. تمام اين رسوبات بطور هم شيب برروي رسوبات پالئوزوئيك قرار دارد و هيچ نوع فعاليت ماگماتيسم و دگرگوني طي فاز آلپي در اين حوضه مشاهده نمي شود.
ـ مرحله پس از كوهزايي: همزمان با ته نشيني كنگلومراي بختياري طي ميوـ پليوسن زاگرس و تمام فلات ايران فاز كوهزايي پاسادنين را پشت سر نهاد و چين خوردگي پيدا كرد.
نوار چين خورده زاگرس به تدريج در سمت شمال شـرق به يك منطقه رورانده منتهي مي شود و در نتيجه زوني به شدت خرد شده و گسل خورده پديد مي آيد كه بصورت نوار باريك و كم عرضي بين زون سنندج ـ سيرجان و زاگرس چين خورده قرار دارد و به نام زاگرس مرتفع خوانده مي شود.
زون مزبور عميق ترين قسمت فرورفتگي زاگرس را طي مزوزوئيك و اوايل ترشير تشكيل مي داده است. در اين فرو رفتـگي ضخامت لايـه هاي دريايي لياس تا ائوسن به 5300 متر مي رسد و شامل مارنهاي گلوبيژرين دار و راديولاريت است و در لايه هاي كرتاسه بالايي آن،افيوليت و در رسوبات پليوسن آن رسوبات تخريبي از نوع فليش به چشم مي خورد. وجود افيوليت و سنگهاي تخريبي مذكور نشانه حركات مهمي در كرتاسه بالاـ پليوسن است كه در منطقه رورانده رخ داده و سبب بالا آمدن زمين، چين خوردگي و تخريب شده است. افيوليت هاي اين مناطق پس از فرورانش پوسته اقيانوسي نئوتتيس به زير ايران مركزي و در حاشيه و كنار روراندگي اصلي زاگرس به جاي گذاشته شده است.
در اواخر كرتاسه در نواحي فارس،واحــد افيوليت ـ راديولاريت رورانده زاگرس به طور دگر شيب توسـط آهكـهاي مرجـاني و ريفي (تشكيلات تاربور) پوشيده مي شود. چنين پديده اي نشانه بالاراندگي افيوليت هاي فوق الذكر است.

4- گسلهای منطقه

  • گسل جبهه کوهستان(MFF)
    این گسل در حقیقت کمربند چین خورده ساده زاگرس را به طرف جنوب و جنوب غرب محدود کرده و از نظر ساختمانی، توپوگرافی لرزه زمین ساختی بسیار مهم بوده و می توان آن را به عنوان یک گسل اصلی راندگی، که مدفون است، تصور کرد.
    شواهد زمین شناسی، نظیر وضعیت بخشهای فوقانی سازند آسماری، ویژگیهای چینه شناسی، لرزه ای و چاههای حفاری شده (فالکون 1974، بربریان 1986 و 1989) بیانگر آن است که در طول گسل راندگی جبهه کوهستان یک جابجایی قائم بیش از 6 کیلومتر وجود دارد، به طوری که در اثر حرکات قائم انجام شده در طول این گسل، لبه جنوب غربی کمربند چین خورده در امتداد این گسل بالا آمده و بدین ترتیب چین های نامتقارن سطحی که در جبهه نیز قرار دارند، حاصل گشته است.
    به طور مشخص گسل لبه کوهستان از چند قطعه راندگی پیچیده و مجزا تشکیل گردیده که دارای طولی بین 15 تا 115 کیلومتر بوده و طول کلی آنها بیش از 1350 کیلومتر در ایران می باشد. این قطعات گسلی در عمق، همراه با چینهای نامتقارن مربوط (که در سطح هستند) به صورت مجزا بوده و از طریق نمود و پله های مشخصی که در عوارض توپوگرافی مورفوتکتونیکی قابل مشاهده می باشد. از یکدیگر مجزا می گردند. این قطعات در ناحیه فارس (ورقه جنوب-مرکز) و نیز لرستان (شمال غرب زاگرس) تشکیل دو کمان گسترده را می دهند به طوری که دارای آرایشهای نردبانی راست و چپ بوده و در کناره های شرقی و غربی این دو الگوی کمانی قرار می گیرند.
    گسل جبهه کوهستان به وسیله گسل کازرون- برازجان حداقل به اندازه 140 کیلومتر به صورت راست گرد جابجا شده است. بررسیهای انجام شده در ارتباط بافعالیتهای لرزه ای در طول قطعات مختلف گسل راندگی لبه کوهستان نشان می دهد، زمین لرز ه های مطالعه شده در قطع شدگی نواحی چین خورده قرار می گیرند. در این مورد زمین لرزه های متعددی از 1052 تا 1991 وجود داشته که بزرگی آنها بین 5/5 تا 8/6 تغییر می کند.
    چنین به نظر می رسد که این زمین لرزه ها در نواحی که نبود گسلش پی سنگی وجود دارد بوجود آمده و آنگاه از این ناحیه به اطراف پخش می شوند. به عنوان مثال می توان زمین لرزه سال 1977 با بزرگی 5/5=mb یاد کرد که در حد شرقی قطعه گنو (از گسل جبهه کوهستان)رخ داده و پس از 76 روز زمین لرزه سال 1977 خورگو با بزرگی 7/6=MW (از گسل جبهه کوهستان) روی داده است، به طوری که این زمین لرزه در شمال شرقی نبودگسلش قرار دارد.
    بررسی مکانیسم زمین لرزه ها در طول گسل جبهه کوهستان اشاره دارد که گسلش تقریباً از نوع راندگی محض بوده و سطوح به دست آمده نیز به موازات روند ساختمانهای زمین شناسی ناحیه و گسل جبهه کوهستان بوده اند(شکل1).
  • گسل لبه گودال زاگرس(ZFF)
    این گسل منطقه گودال جلوی زاگرس را (در شمال و شمال شرق) از دشت ساحلی زاگرس (در جنوب و جنوب غرب) جدا می سازد. در حقیقت این گسل حد شمالی و شمالی شرقی دشت آبرفتی خلیج فارس را تشکیل داده و دارای یک سیستم معکوس-لغز می باشد. این گسل نیز همانند گسل جبهه کوهستان به صورت یک خط ناپیوسته و ناهموار که موازی گسل جبهه کوهستان می باشد، دیده می شود. این گسل نیز از طریق شکستگی کازرون-برازجان دچار یک جابجایی راست به اندازه 150 کیلومتر گردیده است. بدین ترتیب می توان همانند گسل جبهه کوهستان انتظار داشت که در اثر این جابجایی نیز ارتفاع آن در بخش غربی منطقه گسل کازرون افزایش یافته باشد. این گسل در منطقه ، حد جنوبی فروافتادگی دزفول را تشکیل داده و از طریق قطعاتی از گسلهای راندگی که باعث قطع شدن یالهای برگشته (جنوب غربی)تاقدیسها گردیده اند، توضیح داده و بازشناخته می شوند. به عنوان مثالی از این مورد می توان از راندگی اهواز یاد نمود. بررسیهای لرزه ای در قرن حاضر نشان می دهند که این گسل دارای فعالیت مجددی بوده و در پیرامون آن کانونهای زمین لرزه نیز وجود دارد(شکل1).

5- جمع بندی

منطقه ساحلی جنوب(هرمزگان) از لحاظ تعداد گسله های پی سنگی شناخته شده در آن و تعدد رومرکز زمین لرزه ها بر دیگر مناطق کشور پیشی می گیرد. بررسی زمین لرزه های تاریخی و مهم دستگاهی سده اخیر نشان می دهد که گستره مورد بررسی از دیدگاه لرزه زمینساختی گستره ای بسیار پر تکاپو و به شدت لرزه خیز است و به همین دلیل زمین لرزه های دستگاهی این منطقه، به رغم خطا در تعیین رومرکز، از نظر تعداد در کشور بیشترین است.
وجود پوششی از لایه های شکل پذیر و تناوب آن با لایه های مقاوم شکل ناپذیرباعث شده است که حداکثر زمین لرزه های بزرگ زاگرس با گسلش سطحی روی زمین همراه نبوده اند.
در سده اخیر 16زمین لرزه مخرب و بزرگتر از 5/5 درمنطقه رویداده است (شکل7).

fars_890430_7

شکل(7): توزیع مکانی زمین لرزه های بزرگتر از 5/5 منطقه در سده اخیر.