اخبار و اطلاعیه هامرکز پیش بینی زلزله
مطالعه زلزله به قرن های متمادی در گذشته بر می گردد. مدارک مربوط به زلزله های ژاپن و نواحی شرق مدیترانه تقریبا به 1600 سال پیش بر می گردد. این در حالیست که سابقه تاریخی زلزله های آمریکا بسیار کم و درحدود 350 سال است. در خصوص سواحل غربی آمریکا سوابق اطلاعات لرزه خیزی فعال مربوط به 200 سال قبل می شود. بنابر این تجربه بشر در زمینه زلزله ها در مقایسه با رخداد میلیون ساله آنها بسیار کم است. با این حال زلزله ها میلیون ها سال در جهان رخ داده اند و در آینده نیز مانند گذشته اتفاق خواهند افتاد. ممکن است برخی از آنها در نقاط دور دست و خالی از سکنه رخ دهند و خسارات ناشی از آنها قابل اغماض باشد، بالعکس تعدادی دیگر در مناطق شهری با جعیت بالا اتفاق بیافتند و ساکنان آنها را دچار شوک کنند.
امروزه زندگی و اموال صدها میلیون نفر در دنیا با خطر ناشی از زلزله روبرو است. سلامت اقتصاد های محلی، ناحیه ای و حتی ملی نیز در معرض خطر زلزله است. البته این مخاطرات در کشورهای مختلف متفاوت است اما نتیجه این است که زلزله یک پدیده جهانی و یک مشکل جهانی است و سال هاست که انسان در راستای كاهش خسارات ناشي از اين پديده در پي راهي براي پيش بيني آن می باشد.
ایران نیز مانند بسیاری از کشورها به دلیل واقع شدن بر روی یکی از کمربندهای زلزله خیز جهان تحت عنوان آلپ _ هیمالیا در معرض وقوع زمینلرزه قرار دارد، و به دلیل این موقعیت خاص، هر ساله شاهد رخداد زلزله های متعدد بوده است. در این میان می توان به زلزله های مخرب و مرگبار بم(1382)به بزرگی 5/6، زنجان و گیلان(1369) به بزرگی 3/7، طبس(1357) به بزرگی 8/7، دشت بیاض(1347) به بزرگی 3/7، بوئین زهرا(1341) به بزرگی 3/7، قیر کرزین(1351)به بزرگی 1/7، مکران (1324) به بزرگی 2/8 ،گلباف (1360) به بزرگی 9/6 ، سلماس (1309) بهبزرگی 2/7 و... اشاره کرد.
بنابر این تمرکز بر مساله پیش بینی زلزله و ایجاد مرکزی جهت ساماندهی، هماهنگی و هدایت فعالیت های پژوهشی به عنوان یکی از راههای کاهش ریسک زلزله در این کشور ضروری است.
• پیش بینی زلزله
یکی از تعاریف جامع در ارتباط با پیش بینی زلزله، توسط گروه تحقیقات ملی ایالات متحده ارائه شده است:
یک پیش بینی زلزله می بایست بازه بزرگی مورد انتظار، محدوده جغرافیایی که حادثه در آن روی خواهد داد، و زمان رخداد رابا دقتی تعیین کند که بتوان درباره صحت و خطای پیش بینی قضاوت نمود.گرچه امروزه تعیین احتمالی مکان رخداد یک زلزله امکان پذیر است اما هنوزتلاش دانشمندان این علم در مسیر تحقق این تعریف جامع، ادامه دارد.
از نظر مقیاس زمانی پیش بینی زمین لرزه به چهار دسته زیرتقسیم بندی می شود:
• معرفی روش های پیش بینی زلزله
با توجه به تقسیم بندی ارائه شده در قسمت قبل جایگاه برخی از روش های پیش بینی در این گروه ها به صورت زیر تعریف شده اند:
مطالعات دیرینه لرزه شناسی، نظریه نبود لرزه ای و برآورد احتمالات خطر زلزله مربوط به دسته پیش بینی بلند مدت زلزله می شوند. همچنین برخی ازروش های لرزه شناختی، سنجش از دور و...در دسته سوم قرار می گیرند.
بررسی انواع پیش نشانگرهای زلزله مثلا پیش نشانگرهای لرزه شناختی، پیش نشانگرهای زمین آب شناختی، پیش-نشانگرهای زمین فیزیکی، پیش نشانگرهای ژئودتیک و... در دسته چهارم تعریف می شوند. تاكنون دهها پیش نشانگر مختلف زمین لرزه شناسایی شده اند و با اینكه ارتباط بسیاری ازاین پیش نشانگرها با زلزله مشخص شده است ولی تكنیك های استفاده از آنها هنوز در مرحله تحقیقاتی است و نمی توان با استناد به وقوع یا عدم وقوع آنها در یك منطقه با قاطعیت درباره احتمال وقوع زلزله اظهار نظر كرد.
علی رغم پیشرفتهای صورت گرفته پیچیدگی پدیده های زمین ساختی به قدری گسترده است كه بشر را در پیش بینی وقوع زلزله ناتوان كرده و باید گفت ماهیت پیش نشانگرهای زلزله به صورتی است كه همه آنها در تمامی زمین لرزه ها وجود ندارند و لذا نمی توان با تمركز بریك پیش نشانگر، وقوع یا عدم وقوع زمین لرزه را در یك منطقه یا محدوده زمانی مشخص پیش بینی كرد. با این حال با توجه به اهمیت بحث پیش بینی زمین لرزه در كاهش مخاطرات آن به ویژه در كشورهای لرزه خیزی نظیر ایران نباید از تحقیق درباره پیش نشانگرها غافل شد و چه بسا با مطالعه همزمان چند پیش نشانگر بتوان به تكنیك قابل قبولی برای پیش بینی زلزله دست یافت.
در همین راستا پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی بر اساس توان تخصصی و علمی موجود در کشور و در سطح بین المللی، تلاش بر ساماندهی توان تخصصی پایه و نیروی تخصصی مورد نیاز - به عنوان مهمترین نیاز- دارد. همچنین قابلیت ها و توانایی های موجود عبارتند از:
از آنجا که داده های لرزه ای با حجم و کیفیت خوبی در دسترس می باشد می توانیم پیش نشانگرهای لرزه ای مانند: تغییر احتمالات رخداد زمین لرزه، نبود های لرزه ای در گره های لرزه خیز، الگوهای لرزه ای اخطار دهنده و بی هنجار، رخداد پیش لرزه ها، تغییر نرخ لرزه خیزی و b-value، تغییرات نسبت vp/vs، تغییرات ناهمسانگردی سرعت امواج لرزه ای، مهاجرت کهلرزه ها، انتقال تنش های لرزه ای، ناهنجاری دم های (Koda) موج برشی، طیف افت تنش زمین لرزه های کوچک را مورد مطالعه و تحقیق قرار داد.
- از روشهای آماری پیشرفته در جهت مطالعه توزیع زلزله ها و نرخ لرزه خیزی مناطق ایران استفاده می گردد.
- با ایجاد همکاری با سازمانهای دولتی تولید کننده اطلاعات مکانی و مکان مرجع مانند سازمان نقشه برداری کشور، سازمان زمین شناسی ، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ، سازمان فضایی ایران و مرکز آمار ایران از داده های آنها در ایجاد بانک اطلاعات و مطالعه پیش نشانگرها استفاده می گردد.
- مطالعات تئوری مانند دینامیک غیرخطی لیتوسفر و ارتباط با آن با پیش بینی زلزله این مرکز را در ایجاد یک پایه قوی تئوری بسیار کمک خواهد کرد.
- از اطلاعات تنوع زیستی انجام شده در ایران استفاده می گردد.
مرکز ملی پیش بینی زلزله بخشی از پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله است که با ماموریت توسعه و رشد دانش علمی و فنی و تعاملات ملی و بین المللی برای ارتقاء دانش فرابینی پدیده حالت بحرانی در هنگام زلزله و پیش بینی عملیاتی آن تاسیس شده است. این مرکز با استفاده و توسعه امکانات علمی و فنی، متناسب با نیازها و توان موجود در پایگاه اطلاعات مکانی کشور، که مبتنی بر ویژگیهای زمین شناختی، زمین ساختی و زلزله شناختی است به ارائه هشدار پیش رخداد زلزله های شدید برای زلزله های کم ژرفای پوسته قاره ای ایران (ژرفای بین حدود 8 تا 25 کیلومتر)، می پردازد.
هدف از ایجاد این مرکز در پژوهشگاه
ایجاد بستری مناسب برای ساماندهی، هماهنگی و هدایت فعالیتهای علمی و فنی مرتبط با پیش نشانگرها و پیش بینی زمین لرزه، این هدف بر اساس دستیابی به دستاوردهای زیر حاصل می شود:
1. تولید دانش علمی
فراهم آوردن پایگاه اطلاعات و دانش علمی و فنی لازم برای پاسخگویی به نیازهای موجود برای فرایند پیش بینی زلزله. برنامه ریزی جهت بکارگیری ظرفیتهای علمی جدید و فناوری نو برای تضمین پاسخگویی به چالش های زمین لرزه های حال و آینده. توجه خاص به نوآوری در عین حرکت در استاندارد های بین المللی.
2. توسعه مشارکت ملی و بین المللی
با اعمال مدیریت پژوهشی قابل انعطاف و انطباق با شرایط، جهت ایجاد رابطه ای پژوهشی-مدیریتی با دانشگاهها، پژوهشگاهها، موسسات پژوهشی بین المللی، قطب ها، انجمن ها ، شبکه ها و پارکهای علمی و فناوری و موسسات دولتی داخلی و واحد های پژوهشی فعال در بخش خصوصی، توسعه اطمینان فی مابین مد نظر است، تا فرایند تولید دانش در این زمینه بر مبنای شبکه همکاریهای علمی ملی و بین المللی عملیاتی شده ، تولیدات علمی مرکز مورد توجه و استفاده از سوی مسئولان مربوطه بوده و ظرفیت سازی علمی در مرکز، پاسخگوی چالشهای بعدی در زمینه تولید علم و مسوولیت های مرکز باشد.
3. تمرکز بر اهمیت و کاربردی بودن نتایج و خروجی
ارزیابی میزان موثر بودن و اهمیت تولیدات علمی مرکز و تلاش مداوم برای افزایش این اثر بر روی مدیریت منابع، مقررات و سیاستگزاری ها، برنامه ریزی ها و تصمیم سازی ها و حمایت از تصمیم گیری ها.
